Mantra 1
Sukta 8.5
Rishi: Kaṇva lineage (Aṣṭaka 8 Kaṇva collection)
Devata: Uṣas (Dawn) (probable from aruṇa + spreading beam imagery; hymn context continues with Aśvins and Uṣas)
Chandas: Gāyatrī (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
दूरादिहेव यत्सत्यरुणप्सुरशिश्वितत् । वि भानुं विश्वधातनत् ॥
Samhita Patha (IAST)
दू॒रादि॒हेव॒ यत्स॒त्य॑रु॒णप्सु॒रशि॑श्वितत् । वि भा॒नुं वि॒श्वधा॑तनत् ॥
Transliteration
dūrā́d iheva yát satyá aruṇá-psur áśiśvitat | ví bhānúṃ viśvádhā atanat ||
Translation
From far away, as if here before us, the true one, the ruddy-flashing, has gleamed; she has spread her beam in every way.
Padapatha (Word Analysis)
दू॒रात् । इ॒हऽइ॑व । यत् । स॒ती । अ॒रु॒णऽप्शुः । अशि॑श्वितत् । वि । भा॒नुम् । वि॒श्वधा॑ । अ॒त॒न॒त् ॥दूरात् । इहइव । यत् । सती । अरुणप्शुः । अशिश्वितत् । वि । भानुम् । विश्वधा । अतनत् ॥dūrāt | iha-iva | yat | satī | aruṇa-pśuḥ | aśiśvitat | vi | bhānum | viśvadhā | atanat
Word by Word
दूरात्from afar
दूरात्:
अपादान
TypeIndeclinable (adverbial ablative)
Rootदूर (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
इवas if / like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
यत्that which
यत्:
कर्म (अर्थानुसार) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सत्यरुणप्सुtruly ruddy(-gleaming)
सत्यरुणप्सु:
विशेषण (यत्-शब्दस्य)
TypeAdjective (compound epithet)
Rootसत्य-रुणप्सु (समासित प्रातिपदिक; ‘रुणप्सु’ = अरुण + अप्सु/अप्सस्-सम्बद्ध विशेषण, वैदिक)
रशिश्वितत्shining with rays
रशिश्वितत्:
विशेषण (यत्-शब्दस्य)
TypeAdjective/Participle
Rootरशि-श्वित (कृदन्त-प्रातिपदिक) + त् (नपुंसक एकवचन)
विforth / apart
वि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
भानुम्light, beam
भानुम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभानु (प्रातिपदिक)
विwidely / forth
वि:
—
TypePreverb/Indeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
विश्वधाin every way
विश्वधा:
—
TypeIndeclinable
Rootविश्वधा (अव्यय)
अतनत्stretched/spread
अतनत्:
क्रिया (कर्तृ-अपेक्षा: सः/सा/तत्)
TypeVerb
Root√तन् (तनु)