Mantra 16
Sukta 8.46
Devata: Indra (continuation of praise of victorious, desired power)
Samhita Patha (Devanagari)
विश्वेषामिरज्यन्तं वसूनां सासह्वांसं चिदस्य वर्पसः । कृपयतो नूनमत्यथ ॥
Samhita Patha (IAST)
विश्वे॑षामिर॒ज्यन्तं॒ वसू॑नां सास॒ह्वांसं॑ चिद॒स्य वर्प॑सः । कृ॒प॒य॒तो नू॒नमत्यथ॑ ॥
Transliteration
víśveṣām irajyántaṃ vásūnāṃ sāsahvā́ṃsaṃ cid asyá várpasaḥ | kṛpáyato nū́nam áty átha ||
Translation
Even among all riches he is the one desired; even by sheer presence and form he overpowers. Now, then, go beyond our poverty of consciousness—have compassion and exceed it.
Padapatha (Word Analysis)
विश्वे॑षाम् । इ॒र॒ज्यन्त॑म् । वसू॑नाम् । स॒स॒ह्वांस॑म् । चि॒त् । अ॒स्य । वर्प॑सः । कृ॒प॒ऽय॒तः । नू॒नम् । अति॑ । अथ॑ ॥विश्वेषाम् । इरज्यन्तम् । वसूनाम् । ससह्वांसम् । चित् । अस्य । वर्पसः । कृपयतः । नूनम् । अति । अथ ॥viśveṣām | irajyantam | vasūnām | sasahvāṃsam | cit | asya | varpasaḥ | kṛpa-yataḥ | nūnam | ati | atha
Word by Word
विश्वेषाम्of all
विश्वेषाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeAdjective (pronominal)
Rootविश्व (सर्व) (प्रातिपदिक)
इराज्यन्तम्shining, splendid
इराज्यन्तम्:
कर्म (object; qualifying the praised one)
TypeAdjective (participle-like)
Rootईराज्य (प्रातिपदिक; kṛdanta from √राज्/√रञ्ज् ‘to shine, be splendid’ with intens./descriptive nuance)
वसूनाम्of the goods/treasures (vasus)
वसूनाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
सासह्वांसम्victorious, overpowering
सासह्वांसम्:
कर्म (object; qualifying the praised one)
TypeAdjective (participle)
Root√सह् (to overcome) → सासह्वांस् (परिपूर्ण/भूतकृदन्त, reduplicated perfect participle)
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अस्यof this (one)
अस्य:
सम्बन्ध
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्पसःof (his) form/beauty
वर्पसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootवर्पस् (प्रातिपदिक)
कृपयतःof the compassionate (one)
कृपयतः:
सम्बन्ध/हेतु (as ‘of the compassionate one’)
TypeAdjective/Participle
Root√कृप्/कृपाय् (to pity, be compassionate) → कृपयत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)
नूनम्now, indeed
नूनम्:
—
TypeIndeclinable
Rootनूनम् (निपात)
अतिbeyond, exceedingly
अति:
—
TypeIndeclinable (preverb/adverb)
Rootअति (उपसर्ग/अव्यय)
अथthen, and
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (निपात)