HomeRig VedaMandala 8Sukta 46Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 8.46

Devata: Indra

य ऋष्वः श्रावयत्सखा विश्वेत्स वेद जनिमा पुरुष्टुतः । तं विश्वे मानुषा युगेन्द्रं हवन्ते तविषं यतस्रुचः ॥

य ऋ॒ष्वः श्रा॑व॒यत्स॑खा॒ विश्वेत्स वे॑द॒ जनि॑मा पुरुष्टु॒तः । तं विश्वे॒ मानु॑षा यु॒गेन्द्रं॑ हवन्ते तवि॒षं य॒तस्रु॑चः ॥

yá ṛṣváḥ śrāváyat-sakhā víśvet sá veda jánimā puruṣṭutáḥ | táṃ víśve mā́nuṣā yugéndraṃ havante tavíṣaṃ yatásrucaḥ ||

He who is lofty, the comrade who makes the hearing grow, he indeed knows all births and becomings, the much-praised. Him—Indra—do all human generations call, the mighty force, they who hold the ladles in right control.

यः । ऋ॒ष्वः । श्र॒व॒यत्ऽस॑खा । विश्वा॑ । इत् । सः । वे॒द॒ । जनि॑म । पु॒रु॒ऽस्तु॒तः । तम् । विश्वे॑ । मानु॑षा । यु॒गा । इन्द्र॑म् । ह॒व॒न्ते॒ । त॒वि॒षम् । य॒तऽस्रु॑चः ॥यः । ऋष्वः । श्रवयत्सखा । विश्वा । इत् । सः । वेद । जनिम । पुरुस्तुतः । तम् । विश्वे । मानुषा । युगा । इन्द्रम् । हवन्ते । तविषम् । यतस्रुचः ॥yaḥ | ṛṣvaḥ | śravayat-sakhā | viśvā | it | saḥ | veda | janima | puru-stutaḥ | tam | viśve | mānuṣā | yugā | indram | havante | taviṣam | yata-srucaḥ

यःwho
यः:
सम्बन्ध/विशेषण (यः = ‘who’ introducing relative clause)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ऋष्वःlofty, exalted
ऋष्वः:
कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootऋष्व (प्रातिपदिक)
श्रावयत्made hear, proclaimed
श्रावयत्:
क्रिया (यः … श्रावयत्)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु) → caus. श्रावय-
सखाfriend
सखा:
कर्तृ (श्रावयत् का?)
TypeNoun
Rootसखि (प्रातिपदिक)
विश्वेत्everything indeed
विश्वेत्:
कर्म (श्रावयत् किम्?)
TypeAdjective + particle
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + इत् (निपात) अव्ययार्थे
सःhe
सः:
कर्तृ (वेद)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Rootविद् (धातु) [परस्मैपद]
जनिमाbirth, origin
जनिमा:
कर्म (वेद किम्?)
TypeNoun
Rootजन् (धातु) → जनिमन्/जनिमा (नपुंसक-प्रातिपदिक)
पुरुष्टुतःmuch-praised
पुरुष्टुतः:
विशेषण/क्रियाविशेषण (स्तुत्या सम्बन्धः)
TypeAdjective (indeclinable adverbial) / epithet
Rootपुरु-स्तुत (प्रातिपदिक) → अव्ययीभाव/तद्धित-रूप ‘-तः’
तम्him
तम्:
कर्म (हवन्ते कम्?)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वेall
विश्वे:
कर्तृ (हवन्ते के?)
TypeAdjective used substantively
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
मानुषाःmen, humans
मानुषाः:
कर्तृ-विशेषण (विश्वे मानुषाः)
TypeNoun/Adjective (human)
Rootमानुष (प्रातिपदिक)
युगेin the age, in the generation
युगे:
अधिकरण (कस्मिन्? in each age)
TypeNoun
Rootयुग (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (हवन्ते कम्?)
TypeProper noun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
हवन्तेthey call, invoke
हवन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootह्वे (धातु) → हव-
तविषम्mighty, strength
तविषम्:
कर्म/विशेषण (इन्द्रम्—‘the mighty’ / ‘his might’ as object of praise)
TypeNoun/Adjective (strength)
Rootतविष (प्रातिपदिक)
यतस्रुचःwith extended ladles (offering-spoons), offering priests
यतस्रुचः:
कर्तृ-विशेषण (विश्वे मानुषाः … यतस्रुचः)
TypeNoun/Adjective (ritual epithet)
Rootयत-स्रुच् (प्रातिपदिक; ‘with outstretched ladles’)