Mantra 7
Sukta 8.45
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
यदाजिं यात्याजिकृदिन्द्रः स्वश्वयुरुप । रथीतमो रथीनाम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यदा॒जिं यात्या॑जि॒कृदिन्द्र॑: स्वश्व॒युरुप॑ । र॒थीत॑मो र॒थीना॑म् ॥
Transliteration
yád ājím yā́ty āji-kṛ́d índraḥ svaśva-yúr úpa | rathī́-tamo rathī́nām ||
Translation
When Indra, the maker of victory, goes forth to the contest, desiring his own steeds, he comes near—most charioteer of charioteers—bringing the mastering force for our advance.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । आ॒जिम् । याति॑ । आ॒जि॒ऽकृत् । इन्द्रः॑ । स्व॒श्व॒ऽयुः । उप॑ । र॒थिऽत॑मः । र॒थीना॑म् ॥यत् । आजिम् । याति । आजिकृत् । इन्द्रः । स्वश्वयुः । उप । रथितमः । रथीनाम् ॥yat | ājim | yāti | āji-kṛt | indraḥ | svaśva-yuḥ | upa | rathi-tamaḥ | rathīnām
Word by Word
यदाwhen
यदा:
Adhikaraṇa (कालाधिकरण) / सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय-प्रातिपदिक) प्रत्यय-निपात
आजिम्the race/contest
आजिम्:
Karma
TypeNoun
Rootआजी (स्त्री) < √अज्/अञ्ज्? (वैदिक ‘आजी’ = race, contest) प्रातिपदिक
यातिgoes/comes (to)
याति:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√या (गत्यर्थ)
आजिकृत्race-maker; winner/producer of victory
आजिकृत्:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्) / समनाधिकरण
TypeNoun/Adjective
Rootआजी + कृत् (कृदन्त, √कृ ‘to do/make’)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
स्वश्वयुःhaving/desiring good horses
स्वश्वयुः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्) / समनाधिकरण
TypeAdjective
Rootस्व + अश्व + यु (प्रातिपदिक; ‘desiring/possessing good horses’)
उपnear; up to
उप:
(क्रियाविशेषण) —
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
रथीतमःbest of charioteers; most chariot-mighty
रथीतमः:
Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्) / समनाधिकरण
TypeAdjective
Rootरथिन् (प्रातिपदिक ‘charioteer/one with a chariot’) + तमप् (तम)
रथीनाम्of the charioteers
रथीनाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) अवयव-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootरथिन् (प्रातिपदिक)