Mantra 31
Sukta 8.45
Devata: Indra
Samhita Patha (Devanagari)
यद्दधिषे मनस्यसि मन्दानः प्रेदियक्षसि । मा तत्करिन्द्र मृळय ॥
Samhita Patha (IAST)
यद्द॑धि॒षे म॑न॒स्यसि॑ मन्दा॒नः प्रेदिय॑क्षसि । मा तत्क॑रिन्द्र मृ॒ळय॑ ॥
Transliteration
yád dadhíṣe manasyási mandānáḥ prá id iyákṣasi | mā tát kar indra mṛḷáya ||
Translation
Whatever intent you place within your mind, O Indra, exhilarated you press forward to achieve it—do not make that a cause of harm to us; be gracious and heal us.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । द॒धि॒षे । म॒न॒स्यसि॑ । म॒न्दा॒नः । प्र । इत् । इय॑क्षसि । मा । तत् । कः॒ । इ॒न्द्र॒ । मृ॒ळय॑ ॥यत् । दधिषे । मनस्यसि । मन्दानः । प्र । इत् । इयक्षसि । मा । तत् । कः । इन्द्र । मृळय ॥yat | dadhiṣe | manasyasi | mandānaḥ | pra | it | iyakṣasi | mā | tat | kaḥ | indra | mṛḷaya
Word by Word
यत्when / that which
यत्:
Adhikaraṇa (काल/सम्बन्ध-निर्देश) / सम्बन्धसूचक
TypeIndeclinable
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) अथवा यद्-सम्बन्धी अव्यय
दधिषेyou place / you set
दधिषे:
Kriyā (मुख्य क्रिया) — कर्ता: त्वम् (इन्द्र)
TypeVerb
Rootधा (धातु) — (वेद. ‘दधि-’ पुनरुक्त/अभ्यास-रूप)
मनसिin (your) mind
मनसि:
Adhikaraṇa (आधार/अधिकरण) — ‘in the mind’
TypeNoun
Rootमनस् (नपुंसकलिङ्ग प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
Kriyā (सहायक क्रिया) — कर्ता: त्वम्
TypeVerb
Rootअस् (धातु) ‘to be’
मदानःrejoicing / exhilarated
मदानः:
Kartā-विशेषण (कर्तृविशेषण) — इन्द्रस्य
TypeAdjective
Rootमद् (धातु) → ‘मद’ (उन्माद/हर्ष) + शानच् (वेद. -आन) कृदन्त
प्रforth / forward
प्र:
Kriyā-विशेषक (प्रवृत्ति/प्रागर्थ) — ‘forth’
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/निपात)
इयक्षसिyou worship / you perform sacrifice
इयक्षसि:
Kriyā (मुख्य क्रिया) — कर्ता: त्वम् (इन्द्र)
TypeVerb
Rootयज् (धातु) ‘to worship/sacrifice’ (वेद. इ-आगम/इयक्ष- रूप)
माdo not
मा:
Kriyā-निषेधक
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध-अव्यय)
तत्that
तत्:
Karma (कर्म) — ‘that (deed/act)’
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
करिdo (not do)
करि:
Kriyā (आज्ञा/निषेध) — कर्ता: त्वम् (इन्द्र)
TypeVerb
Rootकृ (धातु) ‘to do/make’
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मृळयbe gracious / show mercy
मृळय:
Kriyā (आज्ञा/प्रार्थना) — कर्ता: त्वम् (इन्द्र)
TypeVerb
Rootमृळ्/मृड् (धातु) ‘to be gracious, to show mercy’