Mantra 19

Sukta 8.4

Rishi: Kaṇva lineage (dānastuti-style verse within Kaṇva collection)

Devata: Implicit praise of patron’s gifts; within the surrounding Pūṣan context, the divine support is mirrored in human bestowal

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

स्थूरं राधः शताश्वं कुरुङ्गस्य दिविष्टिषु । राज्ञस्त्वेषस्य सुभगस्य रातिषु तुर्वशेष्वमन्महि ॥

Samhita Patha (IAST)

स्थू॒रं राध॑: श॒ताश्वं॑ कुरु॒ङ्गस्य॒ दिवि॑ष्टिषु । राज्ञ॑स्त्वे॒षस्य॑ सु॒भग॑स्य रा॒तिषु॑ तु॒र्वशे॑ष्वमन्महि ॥

Transliteration

sthūráṃ rā́dhaḥ śatā́śvaṃ kuruṅgásya díviṣṭiṣu | rājñás tvéṣasya su-bhágasya rātíṣu turváśeṣv amanmahi ||

Translation

We have recognised and held in mind the solid abundance—rich in a hundred steeds—among the heavenly-strivings of Kuruṅga, in the gifts of the impetuous and fortunate king, in the bestowals among the Turvaśas.

Padapatha (Word Analysis)

स्थू॒रम् । राधः॑ । श॒तऽअ॑श्वम् । कु॒रु॒ङ्गस्य॑ । दिवि॑ष्टिषु । राज्ञः॑ । त्वे॒षस्य॑ । सु॒ऽभग॑स्य । रा॒तिषु॑ । तु॒र्वशे॑षु । अ॒म॒न्म॒हि॒ ॥स्थूरम् । राधः । शतअश्वम् । कुरुङ्गस्य । दिविष्टिषु । राज्ञः । त्वेषस्य । सुभगस्य । रातिषु । तुर्वशेषु । अमन्महि ॥sthūram | rādhaḥ | śata-aśvam | kuruṅgasya | diviṣṭiṣu | rājñaḥ | tveṣasya | su-bhagasya | rātiṣu | turvaśeṣu | amanmahi

Word by Word

• स्थूरम्: stout, massive
• स्थूरम्: कर्म (विशेषण-रूपेण ‘राधः’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: स्थूर (प्रातिपदिक)

• राधः: bounty, gift
• राधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: राधस् (प्रातिपदिक)

• शताश्वम्: having a hundred horses
• शताश्वम्: कर्म (विशेषण-रूपेण ‘राधः’ इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: शताश्व (प्रातिपदिक; शत + अश्व)

• कुरुङ्गस्य: of Kuruṅga
• कुरुङ्गस्य: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः ‘दिविष्टिषु/रातिषु’ इत्यादिभिः)
• Type: Noun (proper name)
• Root: कुरुङ्ग (प्रातिपदिक; जन/व्यक्ति-नाम)

• दिविष्टिषु: in the heavenly contests/battles
• दिविष्टिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: दिविष्टि (प्रातिपदिक; दिव्/द्युत्-सम्बद्धः ‘स्वर्गीय-युद्ध/प्रतिस्पर्धा’ इत्यर्थे)

• राज्ञः: of the king
• राज्ञः: सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)

• त्वेषस्य: of the impetuous/fiery
• त्वेषस्य: सम्बन्ध (विशेषण-रूपेण ‘सुभगस्य’/‘राज्ञः’)
• Type: Adjective
• Root: त्वेष (प्रातिपदिक)

• सुभगस्य: of the fortunate, auspicious
• सुभगस्य: सम्बन्ध (विशेषण-रूपेण ‘राज्ञः’)
• Type: Adjective
• Root: सु-भग (प्रातिपदिक)

• रातिषु: in the givings/donations
• रातिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: राति (प्रातिपदिक)

• तुर्वशेषु: among the Turvaśas
• तुर्वशेषु: अधिकरण
• Type: Noun (tribal name)
• Root: तुर्वश (प्रातिपदिक; जन-नाम)

• अमन्महि: we have thought/esteemed (i.e., praised)
• अमन्महि: क्रिया (कर्तृ: वयम् ‘we’)
• Type: Verb
• Root: √मन् (मन्यते/मन; ‘to think, to deem, to praise’)