Mantra 18
Sukta 8.33
Rishi: Medhātithi Kāṇva (hymn attribution)
Devata: Indra (contextual, with vṛṣan epithet)
Chandas: Anuṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
सप्ती चिद्घा मदच्युता मिथुना वहतो रथम् । एवेद्धूर्वृष्ण उत्तरा ॥
Samhita Patha (IAST)
सप्ती॑ चिद्घा मद॒च्युता॑ मिथु॒ना व॑हतो॒ रथ॑म् । ए॒वेद्धूर्वृष्ण॒ उत्त॑रा ॥
Transliteration
sáptī cid ghā mada-cyútā mithunā́ vahato rátham | evéd dhū́r vṛ́ṣṇa úttarā ||
Translation
Even two yoked powers, though slipping from ecstasy, can still carry the chariot; such indeed is the higher yoking of the mighty. When the force is rightly paired, it bears the movement upward.
Padapatha (Word Analysis)
सप्ती॒ इति॑ । चि॒त् । घ॒ । म॒द॒ऽच्युता॑ । मि॒थु॒ना । व॒ह॒तः॒ । रथ॑म् । ए॒व । इत् । धूः । वृष्णः॑ । उत्ऽत॑रा ॥सप्ती इति । चित् । घ । मदच्युता । मिथुना । वहतः । रथम् । एव । इत् । धूः । वृष्णः । उत्तरा ॥saptī iti | cit | gha | mada-cyutā | mithunā | vahataḥ | ratham | eva | it | dhūḥ | vṛṣṇaḥ | ut-tarā
Word by Word
सप्तीthe mare / the (female) horse
सप्ती:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसप्ति- (प्रातिपदिक; ‘सप्त’ से) अथवा सप्ति- ‘घोड़ा’
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय) < PIE *kʷid
घindeed (emphatic particle)
घ:
—
TypeIndeclinable
Rootघ (निपात)
मदच्युताimpelled by exhilaration / stirred by intoxication
मदच्युता:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootमद- + च्युत (√च्यु ‘to move, slip, fall’)
मिथुनाas a pair, coupled
मिथुना:
कर्तृ (द्विवचन कर्तृ-समुच्चय)
TypeAdjective
Rootमिथुन- (प्रातिपदिक)
वहतः(they) carry / convey
वहतः:
—
TypeVerb
Root√वह् (to carry, convey)
रथम्the chariot
रथम्:
कर्म
TypeNoun
Rootरथ- (प्रातिपदिक)
एवjust so, indeed
एव:
—
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
इत्indeed, precisely
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत्/इद् (निपात; वैदिक)
धूःthe pole/shaft (of the chariot), the yoke-beam
धूः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootधू- (प्रातिपदिक; ‘धुरी’/‘धुर्’ = yoke-pole/shaft; वैदिक रूप)
वृष्णःof the bull / of the vigorous one
वृष्णः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवृषन्- (प्रातिपदिक)
उत्तराhigher, upper, further (the upper shaft/pole)
उत्तरा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउत्तर- (प्रातिपदिक)