Mantra 3
Sukta 8.32
Rishi: Kaṇva
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical audit)
Samhita Patha (Devanagari)
न्यर्बुदस्य विष्टपं वर्ष्माणं बृहतस्तिर । कृषे तदिन्द्र पौंस्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
न्यर्बु॑दस्य वि॒ष्टपं॑ व॒र्ष्माणं॑ बृह॒तस्ति॑र । कृ॒षे तदि॑न्द्र॒ पौंस्य॑म् ॥
Transliteration
ny àrbúdasya viṣṭápaṃ varṣmā́ṇaṃ bṛhatás tira | kṛṣé tád indra páuṃsyam ||
Translation
Thou didst cast down Arbuda’s stronghold, the swollen mass of the great obstruction; thou didst make it for breaking—this is thy manly might, O Indra, that clears the vast from what blocks it.
Padapatha (Word Analysis)
नि । अर्बु॑दस्य । वि॒ष्टप॑म् । व॒र्ष्माण॑म् । बृ॒ह॒तः । ति॒र॒ । कृ॒षे । तत् । इ॒न्द्र॒ । पौंस्य॑म् ॥नि । अर्बुदस्य । विष्टपम् । वर्ष्माणम् । बृहतः । तिर । कृषे । तत् । इन्द्र । पौंस्यम् ॥ni | arbudasya | viṣṭapam | varṣmāṇam | bṛhataḥ | tira | kṛṣe | tat | indra | paiṃsyam
Word by Word
निdown, forth (as preverb)
नि:
—
TypeIndeclinable
Rootनि (upasarga)
अर्बुदस्यof Arbuda (a foe/demon/serpent-name)
अर्बुदस्य:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeNoun
Rootअर्बुद (प्रातिपदिक)
विष्टपम्seat, abode, station
विष्टपम्:
Karma
TypeNoun
Rootविष्टप (प्रातिपदिक) < वि-स्तप्/स्तभ् (etym. ‘support/seat’)
वर्ष्माणम्height, bulk, eminence
वर्ष्माणम्:
Karma
TypeNoun
Rootवर्ष्मन् (प्रातिपदिक)
बृहतःof the great one (i.e., of the great foe/being)
बृहतः:
सम्बन्ध (genitival relation)
TypeAdjective (used substantively) / Noun-epithet
Rootबृहन्त् (प्रातिपदिक)
तिरःacross, over, beyond
तिरः:
—
TypeIndeclinable
Rootतिरस् (प्रातिपदिक)
कृषेthou hast overcome/dragged down (lit. ‘ploughed through’)
कृषे:
— (finite verb)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इन्द्रO Indra
इन्द्र:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
पौंस्यम्manly power, heroism
पौंस्यम्:
Karma (apposition to तत्)
TypeNoun
Rootपौंस्य (प्रातिपदिक) < पुंस् ‘man’