Mantra 23
Sukta 8.3
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage; Kaṇvāḥ)
Devata: Indra (implied leader/receiver of the yoked powers; verse describes convergence toward a principal)
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs verification)
Samhita Patha (Devanagari)
यस्मा अन्ये दश प्रति धुरं वहन्ति वह्नयः । अस्तं वयो न तुग्र्यम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यस्मा॑ अ॒न्ये दश॒ प्रति॒ धुरं॒ वह॑न्ति॒ वह्न॑यः । अस्तं॒ वयो॒ न तुग्र्य॑म् ॥
Transliteration
yásmā anyé dáśa práti dhúraṃ váhanti váhnayaḥ | ástaṃ váyo ná tugryám ||
Translation
To whom the other ten bear the yoke in response—the carriers of the flame-force—like birds to their home at dusk: thus all powers return to that leading principle, the settled resting-place of the journey.
Padapatha (Word Analysis)
यस्मै॑ । अ॒न्ये । दश॑ । प्रति॑ । धुर॑म् । वह॑न्ति । वह्न॑यः । अस्तम् । वयः॑ । न । तुग्र्य॑म् ॥यस्मै । अन्ये । दश । प्रति । धुरम् । वहन्ति । वह्नयः । अस्तम् । वयः । न । तुग्र्यम् ॥yasmai | anye | daśa | prati | dhuram | vahanti | vahnayaḥ | astam | vayaḥ | na | tugryam
Word by Word
यस्मैto whom
यस्मै:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्येothers
अन्ये:
कर्तृ
TypeAdjective (used substantively)
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
दशten
दश:
विशेषण (कर्तृ-सम्बन्धी)
TypeNumeral
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, against
प्रति:
अधिकारण/दिशा-सम्बन्ध (towards)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/निपात)
धुरम्the yoke-pole / yoke (burden)
धुरम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधुर्/धुरा (प्रातिपदिक)
वहन्तिthey carry, they bear
वहन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootवह् (धातु)
वह्नयःbearers; (also: fires/priests as carriers)
वह्नयः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootवह्नि (प्रातिपदिक)
अस्तम्homeward; to rest/setting
अस्तम्:
अधिकारण/दिशा-सम्बन्ध
TypeIndeclinable (directional)
Rootअस्त (प्रातिपदिक; also used as avyaya in sense ‘home/down’)
वयःa bird (lit. ‘winged one’)
वयः:
कर्म (उपमान-रूपेण)
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
सम्बन्ध (simile-marker)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
तुग्र्यम्Tugrya (name/epithet); the Tugrya-man (object of motion/attainment)
तुग्र्यम्:
कर्म (गन्तव्य/प्राप्य)
TypeAdjective (used as noun/epithet)
Rootतुग्र्य (प्रातिपदिक; विशेषण/नाम)