Mantra 22
Sukta 8.3
Rishi: Kaṇva (Kaṇva lineage; Kaṇvāḥ)
Devata: Indra-associated gift-power (Pākasthāmā; Rohita as a solar/illumined force bestowed)
Chandas: Triṣṭubh (probable; requires metrical verification)
Samhita Patha (Devanagari)
रोहितं मे पाकस्थामा सुधुरं कक्ष्यप्राम् । अदाद्रायो विबोधनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
रोहि॑तं मे॒ पाक॑स्थामा सु॒धुरं॑ कक्ष्य॒प्राम् । अदा॑द्रा॒यो वि॒बोध॑नम् ॥
Transliteration
róhitaṃ me pā́ka-sthāmā sudhúraṃ kakṣyá-prām | ádād rāyó vibódhanam ||
Translation
Pākasthāmā has given me the Rohita—well-yoked, filling the encircling spaces—an awakener of the plenitude (rāyas) within, stirring the soul to its riches of being.
Padapatha (Word Analysis)
रोहि॑तम् । मे॒ । पाक॑ऽस्थामा । सु॒ऽधुर॑म् । क॒क्ष्य॒ऽप्राम् । अदा॑त् । रा॒यः । वि॒ऽबोध॑नम् ॥रोहितम् । मे । पाकस्थामा । सुधुरम् । कक्ष्यप्राम् । अदात् । रायः । विबोधनम् ॥rohitam | me | pāka-sthāmā | su-dhuram | kakṣya-prām | adāt | rāyaḥ | vi-bodhanam
Word by Word
रोहितम्the ruddy one; the red (horse/steed)
रोहितम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootरोहित (प्रातिपदिक; √रुह् ‘to rise/grow’ > रोहित ‘red, ruddy’)
मेof me; my
मे:
सम्बन्ध (possessor)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पाकस्थाम(him) having a firm/settled station; ‘of sure standing’
पाकस्थाम:
कर्म (apposition to रोहितम्)
TypeNoun (epithet)
Rootपाकस्थामन् (प्रातिपदिक; पाक ‘cooking/ripe’ + स्थामन् ‘standing-place/abode’)
आhither; forth; (as intensifier with verb)
आ:
—
TypeIndeclinable (preverb/particle)
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
सुधुरम्well-yoked; easy to yoke
सुधुरम्:
कर्म (apposition to रोहितम्)
TypeAdjective
Rootसुधुर (प्रातिपदिक; सु- ‘good’ + धुर ‘yoke/shaft, burden’)
कक्ष्यप्राम्filling the girth/strap; reaching the flanks (well-girt)
कक्ष्यप्राम्:
कर्म (apposition/epithet)
TypeAdjective
Rootकक्ष्यप्रा (प्रातिपदिक; कक्ष्या ‘girth/strap, flank’ + प्रा ‘filling/reaching’; RV epithet)
अदाद्gave
अदाद्:
क्रिया
TypeVerb
Root√दा (दाने ‘to give’)
रायःof wealth; of riches
रायः:
सम्बन्ध (of/among wealth) / षष्ठी-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootराय्/रायि (प्रातिपदिक ‘wealth, gift’)
विबोधनम्an awakening; an arousing (gift)
विबोधनम्:
कर्म
TypeNoun (action/result)
Rootविबोधन (प्रातिपदिक; वि- + √बुध् ‘to awaken/know’ > बोधन ‘awakening’)