Mantra 9
Sukta 8.29
Devata: Likely a paired divinity (commonly Heaven-and-Earth or Twin Sovereigns such as Mitra-Varuna in broader Vedic idiom), within a heaven-centered setting
Samhita Patha (Devanagari)
सदो द्वा चक्राते उपमा दिवि सम्राजा सर्पिरासुती ॥
Samhita Patha (IAST)
सदो॒ द्वा च॑क्राते उप॒मा दि॒वि स॒म्राजा॑ स॒र्पिरा॑सुती ॥
Transliteration
sadó dvā́ cakrāte upamā́ diví samrā́jā sarpirā́sutī ||
Translation
Two seats of power they have fashioned—peerless in heaven—two sovereigns, pouring out the clarified richness as an offering of luminous sustenance.
Padapatha (Word Analysis)
सदः॑ । द्वा । च॒क्रा॒ते॒ इति॑ । उ॒प॒ऽमा । दि॒वि । स॒म्ऽराजा॑ । स॒र्पिर्ऽआ॑सुती॒ इति॑ स॒र्पिःऽआ॑सुती ॥सदः । द्वा । चक्राते इति । उपमा । दिवि । सम्राजा । सर्पिर्आसुती इति सर्पिःआसुती ॥sadaḥ | dvā | cakrāteiti | upa-mā | divi | sam-rājā | sarpir-āsutī itisarpiḥ-āsutī
Word by Word
सदःthe assembly, the seat (hall)
सदः:
अधिकारण (स्थान/आधार) (अर्थतः ‘सदसि’ = ‘सभा/सदन में’)
TypeNoun
Rootसदस्- (प्रातिपदिक) < √सद्/सीद् (उपवेशन/आसन)
द्वाtwo
द्वा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective (Numeral)
Rootद्वा (संख्याशब्द; ‘द्वि’ का वैदिक रूप)
चक्रातेthey two have made/established (for themselves)
चक्राते:
(मुख्य क्रिया) — कर्तृ: ‘द्वा … सम्राजा’
TypeVerb
Root√कृ (करणे) — परस्मै/आत्मनेपद; वैदिक परिपूर्ण/परफेक्ट-रूप
उपमाthe two comparable/peerless (matched)
उपमा:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootउपम- (प्रातिपदिक) < उप + √मा (माने/मितौ) ‘तुल्य/सदृश’
दिविin heaven, in the sky
दिवि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootदिव्- (स्त्रीलिङ्ग) ‘द्यौ/स्वर्ग’
सम्राजाtwo sovereign kings
सम्राजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootसम्राज्- (प्रातिपदिक) ‘सम् + राज्’
सर्पिरासुतीa ghee-offering / ghee-libation
सर्पिरासुती:
कर्म (चक्राते का ‘कृत’/स्थापित-वस्तु) अथवा विधेय-नाम (what they make/prepare)
TypeNoun (compound)
Rootसर्पिर्- (घृत) + आसुति- (प्रातिपदिक) < आ + √सु (सवने/प्रसवे) ‘अर्पण/आहुति/प्रेसिंग’