Mantra 7
Sukta 8.29
Devata: Vishnu (the One of three strides; also interpretable as the One Divine measuring the triple world)
Samhita Patha (Devanagari)
त्रीण्येक उरुगायो वि चक्रमे यत्र देवासो मदन्ति ॥
Samhita Patha (IAST)
त्रीण्येक॑ उरुगा॒यो वि च॑क्रमे॒ यत्र॑ दे॒वासो॒ मद॑न्ति ॥
Transliteration
trī́ṇy éka urugāyó ví cakrame yátra devā́so mádanti ||
Translation
The One, wide in his going and vast in his being, has measured out the three worlds; there the gods find their delight and luminous ecstasy.
Padapatha (Word Analysis)
त्रीणि॑ । एकः॑ । उ॒रु॒ऽगा॒यः । वि । च॒क्र॒मे॒ । यत्र॑ । दे॒वासः॑ । मद॑न्ति ॥त्रीणि । एकः । उरुगायः । वि । चक्रमे । यत्र । देवासः । मदन्ति ॥trīṇi | ekaḥ | uru-gāyaḥ | vi | cakrame | yatra | devāsaḥ | madanti
Word by Word
त्रीणिthree
त्रीणि:
कर्म (वि-चक्रमे इत्यस्य परिमाण/वस्तु-निर्देशः)
TypeNumeral/Adjective
Rootत्रि (प्रातिपदिक)
एकःone (single one)
एकः:
कर्तृ (वि-चक्रमे)
TypeNumeral/Adjective (used substantively)
Rootएक (प्रातिपदिक)
उरुगायःwide-striding / far-going (epithet)
उरुगायः:
कर्तृ-विशेषण (एकः इत्यस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootउरुगाय (प्रातिपदिक; उरु- ‘wide’ + गाय ‘going/singing/praising’ → epithet)
विapart, forth, widely
वि:
क्रियाविशेषण (चक्रमे इत्यस्य; ‘विभागेन/विशेषेण’)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
चक्रमेstrode/stepped (has strode)
चक्रमे:
क्रिया
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + वि
यत्रwhere
यत्र:
अधिकरण (स्थानवाचक)
TypeIndeclinable (relative adverb)
Rootयत्र (अव्यय)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ (मदन्ति)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
मदन्तिrejoice / are exhilarated
मदन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootमद् (धातु)