Mantra 6
Sukta 8.26
Devata: Aśvinau
Samhita Patha (Devanagari)
दस्रा हि विश्वमानुषङ्मक्षूभिः परिदीयथः । धियंजिन्वा मधुवर्णा शुभस्पती ॥
Samhita Patha (IAST)
द॒स्रा हि विश्व॑मानु॒षङ्म॒क्षूभि॑: परि॒दीय॑थः । धि॒यं॒जि॒न्वा मधु॑वर्णा शु॒भस्पती॑ ॥
Transliteration
dasrā́ hí víśvam ānuṣáṅ makṣū́bhiḥ pari-dī́yathaḥ | dhiyáṃ-jinvā́ madhu-varṇā śúbhas patī́ ||
Translation
O wondrous doers, for you swiftly range around all the human world; you quicken the thought, honey-hued, lords of luminous beauty and right shaping.
Padapatha (Word Analysis)
द॒स्रा । हि । विश्व॑म् । आ॒नु॒षक् । म॒क्षुऽभिः॑ । प॒रि॒ऽदीय॑थः । धि॒य॒म्ऽजि॒न्वा । मधु॑ऽवर्णा । शु॒भः । पती॒ इति॑ ॥दस्रा । हि । विश्वम् । आनुषक् । मक्षुभिः । परिदीयथः । धियम्जिन्वा । मधुवर्णा । शुभः । पती इति ॥dasrā | hi | viśvam | ānuṣak | makṣu-bhiḥ | pari-dīyathaḥ | dhiyam-jinvā | madhu-varṇā | śubhaḥ | patī iti
Word by Word
दस्राyou two wondrous/skillful ones (the Aśvins)
दस्रा:
सम्बोधन/कर्तृ (स्तुत्य-कर्तृरूपेण अश्विनौ)
TypeAdjective (used substantively)
Rootदस्र (प्रातिपदिक; नासत्ययोः विशेषणम्)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
विश्वमानुषक्all that is human / the whole human (realm)
विश्वमानुषक्:
कर्म (परिदीयथः इत्यस्य गन्तव्य/पर्याय-व्याप्त्यर्थे)
TypeAdjective
Rootविश्व- + मानुष (प्रातिपदिक; समासः)
मक्षूभिःwith swift (speeds), swiftly
मक्षूभिः:
करण/हेतु (शीघ्रत्वेन)
TypeIndeclinable (instrumental-form adverbial)
Rootमक्षू (अव्यय-प्रातिपदिक; ‘शीघ्रम्’)
परिaround, all about
परि:
—
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
दीयथःyou two speed/drive (go swiftly)
दीयथः:
क्रिया (अश्विनोः)
TypeVerb
Rootदी / दि (धातु; ‘to fly/drive, move swiftly’—Vedic)
धियम्thought, insight, prayer
धियम्:
कर्म (जिन्वा इत्यस्य)
TypeNoun
Rootधी (स्त्री; प्रातिपदिक)
जिन्वाhaving quickened/impelled
जिन्वा:
पूर्वक्रिया (मुख्यक्रियायाः सह)
TypeVerbal participle (absolutive/gerund-like in Vedic usage) / Kṛdanta
Rootजिव्/जिन्व् (धातु; ‘to quicken, set in motion, invigorate’)
मधुवर्णाyou two honey-hued / sweet-colored
मधुवर्णा:
सम्बोधन/कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective (vocative-like address to dual gods)
Rootमधु- + वर्ण (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः)
शुभस्पतीlords of splendor/beauty
शुभस्पती:
सम्बोधन/कर्तृ
TypeNoun (title/epithet)
Rootशुभस् + पति (प्रातिपदिक; समासः)