Mantra 3
Sukta 8.19
Devata: Agni as Hotṛ
Samhita Patha (Devanagari)
यजिष्ठं त्वा ववृमहे देवं देवत्रा होतारममर्त्यम् । अस्य यज्ञस्य सुक्रतुम् ॥
Samhita Patha (IAST)
यजि॑ष्ठं त्वा ववृमहे दे॒वं दे॑व॒त्रा होता॑र॒मम॑र्त्यम् । अ॒स्य य॒ज्ञस्य॑ सु॒क्रतु॑म् ॥
Transliteration
yájiṣṭhaṃ tvā vavṛmahe deváṃ devatrā́ hótāram ámartyam | asyá yajñásya sukrátum ||
Translation
We choose thee, the most fit for sacrifice—Agni, the divine and immortal priest who leads godward; make effective the right power of will for this our yajña.
Padapatha (Word Analysis)
यजि॑ष्ठम् । त्वा॒ । व॒वृ॒म॒हे॒ । दे॒वम् । दे॒व॒ऽत्रा । होता॑रम् । अम॑र्त्यम् । अ॒स्य । य॒ज्ञस्य॑ । सु॒ऽक्रतु॑म् ॥यजिष्ठम् । त्वा । ववृमहे । देवम् । देवत्रा । होतारम् । अमर्त्यम् । अस्य । यज्ञस्य । सुक्रतुम् ॥yajiṣṭham | tvā | vavṛmahe | devam | deva-trā | hotāram | amartyam | asya | yajñasya | su-kratum
Word by Word
यजिष्ठम्most worshipful / best to be worshipped
यजिष्ठम्:
कर्म (त्वा का विशेषण)
TypeAdjective
Rootयज् (धातु) → यजिष्ठ (प्रातिपदिक; यज्-तृ/यज्य- से ‘यजनीय/यजमान’ अर्थ-क्षेत्र) सुपरलेटिव प्रत्यय -इष्ठ
त्वाyou (as object)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ववृमहेwe have chosen / we choose
ववृमहे:
(कर्तृ) — ‘वयम्’ निहित
TypeVerb
Rootवृ (धातु; ‘वरणे/वृणुते’)
देवम्the god
देवम्:
कर्म (त्वा का विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
देवत्राamong the gods / in the divine sphere
देवत्रा:
अधिकारण (क्षेत्र/परिसर: ‘देवों के बीच/देव-लोक में’)
TypeIndeclinable
Rootदेव + त्रा (अव्ययीभाव/तद्धित; ‘देवेषु/देव-सम्बन्धे’)
होतारम्the Hotṛ-priest / invoker
होतारम्:
कर्म (त्वा का विशेषण)
TypeNoun
Rootहोतृ (प्रातिपदिक; √हु ‘आह्वाने/यजने’ से)
अमर्त्यम्immortal
अमर्त्यम्:
कर्म (त्वा का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअमर्त्य (प्रातिपदिक; a- + मर्त्य)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (यज्ञस्य के साथ: ‘इस’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
सम्बन्ध (सुक्रतुम् का)
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज् से)
सुक्रतुम्of good resolve / of good ritual power
सुक्रतुम्:
कर्म (त्वा का विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु- + क्रतु (प्रातिपदिक; ‘क्रतु’ = शक्ति/संकल्प/कर्म-प्रज्ञा)