Mantra 21
Sukta 8.19
Devata: Agni
Samhita Patha (Devanagari)
ईळे गिरा मनुर्हितं यं देवा दूतमरतिं न्येरिरे । यजिष्ठं हव्यवाहनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
ईळे॑ गि॒रा मनु॑र्हितं॒ यं दे॒वा दू॒तम॑र॒तिं न्ये॑रि॒रे । यजि॑ष्ठं हव्य॒वाह॑नम् ॥
Transliteration
ī́ḷe girā́ manúr-hitaṃ yáṃ devā́ dūtám aratíṃ nyèrire | yájiṣṭhaṃ havya-vā́hanam ||
Translation
I adore with the word the Fire placed by Manu, whom the gods have set in motion as the messenger, the tireless goer—most puissant in sacrifice, the carrier of the offering.
Padapatha (Word Analysis)
इळे॑ । गि॒रा । मनुः॑ऽहितम् । यम् । दे॒वाः । दू॒तम् । अ॒र॒तिम् । नि॒ऽए॒रि॒रे । यजि॑ष्ठम् । ह॒व्य॒ऽवाह॑नम् ॥इळे । गिरा । मनुःहितम् । यम् । देवाः । दूतम् । अरतिम् । निएरिरे । यजिष्ठम् । हव्यवाहनम् ॥iḷe | girā | manuḥ-hitam | yam | devāḥ | dūtam | aratim | ni-erire | yajiṣṭham | havya-vāhanam
Word by Word
ईळेI praise / I invoke
ईळे:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootईळ् (√īḷ / √īḍ ‘स्तुतौ/प्रशंसायाम्’)
गिराwith a hymn / by speech
गिरा:
करण
TypeNoun
Rootगिर् (स्त्री) ‘वाक्/स्तोत्रम्’
मनुःManu
मनुः:
(सम्बन्धः—हितं) कर्तृ-सम्बन्ध/निर्देशक
TypeNoun (proper) / Agent noun
Rootमनु (पुं) ‘मनु/मानव-प्रजापति’
हितम्placed/appointed; established
हितम्:
कर्म
TypeAdjective / Past participle
Root√धा → हित (कृदन्त-प्रातिपदिक) ‘स्थापित/निहित/विहित’
यम्whom
यम्:
कर्म
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम)
देवाःthe gods
देवाः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (पुं)
दूतम्as messenger
दूतम्:
कर्म (न्येरिरे इत्यस्य)
TypeNoun
Rootदूत (पुं) ‘messenger’
अरतिम्the goer/runner; the envoy-function
अरतिम्:
कर्म (दूतम् इत्यस्य विशेषणार्थ/समन्वयः)
TypeNoun
Rootअरति (स्त्री) ‘गमन/प्रवृत्ति; (अत्र) गमनशीलता/दूतत्व-प्रवृत्ति’
निdown; forth/into (as prefix)
नि:
(क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootनि (उपसर्ग)
एरिरेthey have set (him) in motion / they have sent
एरिरे:
(क्रिया) —
TypeVerb
Root√ईर्/√इर् (प्रेरणे/गत्यर्थे) ‘to set in motion, to send’
यजिष्ठम्most worthy of worship
यजिष्ठम्:
कर्म (विशेषणम्)
TypeAdjective (superlative)
Rootयजिष्ठ (प्रातिपदिक; यज्-तमप् ‘most worshipful’)
हव्यवाहनम्the carrier of oblations
हव्यवाहनम्:
कर्म (विशेषण/सम्बोधनार्थक-विशेष्यः)
TypeNoun / Epithet
Rootहव्य-वाहन (समास; हव्य ‘oblation’ + वाहन ‘carrier’, from √वह्)