HomeRig VedaMandala 8Sukta 19Mantra 12
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 12

Sukta 8.19

Devata: Agni (as Vasu, Sahas)

विप्रस्य वा स्तुवतः सहसो यहो मक्षूतमस्य रातिषु । अवोदेवमुपरिमर्त्यं कृधि वसो विविदुषो वचः ॥

विप्र॑स्य वा स्तुव॒तः स॑हसो यहो म॒क्षूत॑मस्य रा॒तिषु॑ । अ॒वोदे॑वमु॒परि॑मर्त्यं कृधि॒ वसो॑ विवि॒दुषो॒ वच॑: ॥

víprasya vā stuvatáḥ sahaso yaho makṣū́tamasya rātíṣu | avódevam uparímartyaṃ kṛdhi váso vividúṣo vácaḥ ||

For the seer who praises you, O mighty one, be the swiftest in your gifts. Make the help divine and above the mortal measure; O Vasu, fulfil the word of the knower.

विप्र॑स्य । वा॒ । स्तु॒व॒तः । स॒ह॒सः॒ । य॒हो॒ इति॑ । म॒क्षुऽत॑मस्य । रा॒तिषु॑ । अ॒वःऽदे॑वम् । उ॒परि॑ऽमर्त्यम् । कृ॒धि॒ । वसो॒ इति॑ । वि॒वि॒दुषः॑ । वचः॑ ॥विप्रस्य । वा । स्तुवतः । सहसः । यहो इति । मक्षुतमस्य । रातिषु । अवःदेवम् । उपरिमर्त्यम् । कृधि । वसो इति । विविदुषः । वचः ॥viprasya | vā | stuvataḥ | sahasaḥ | yaho iti | makṣu-tamasya | rātiṣu | avaḥ-devam | upari-martyam | kṛdhi | vaso iti | vividuṣaḥ | vacaḥ

विप्रस्यof the inspired poet/priest
विप्रस्य:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक) < √विप्/√वेप् (कम्पने) (निरुक्त-व्युत्पत्तिः) अथवा ‘विप्र’ स्थिर-प्रातिपदिक
वाor
वा:
TypeIndeclinable
Rootवा (निपात)
स्तुवतःof (one) praising
स्तुवतः:
सम्बन्ध
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√स्तु (स्तुतौ) → स्तुवत् (वर्तमान-कृदन्त)
सहसःof might/strength
सहसः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसहस् (प्रातिपदिक)
यहोO (exclamation/vocative particle)
यहो:
TypeIndeclinable
Rootयहो (निपात/सम्बोधन-प्रयोगः; वैदिक)
मक्षूतमस्यhis very swift(est) (one/aid)
मक्षूतमस्य:
सम्बन्ध
TypeAdjective + Pronoun
Rootमक्षू (अव्यय ‘शीघ्रम्’) + तम (तमप्-प्रत्यय) → मक्षूतम (विशेषण) + अस्य (इदम्-सर्वनाम)
रातिषुin the gifts/boons
रातिषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootराति (प्रातिपदिक) < √रा (दाने) / ‘दान’
अवोदेवम्the help-giving god
अवोदेवम्:
कर्म
TypeCompound (epithet)
Rootअवो- (अवस् ‘सहायता/रक्षा’ का वैदिक रूप/समास-पूर्वपद) + देव (प्रातिपदिक)
उपरिabove, over
उपरि:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootउपरि (अव्यय)
मर्त्यम्the mortal (man)
मर्त्यम्:
कर्म
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक) < √मृ (मरणे)
कृधिmake, do
कृधि:
क्रिया
TypeVerb
Root√कृ (करणे) — वैदिक आज्ञार्थ
वसोO Vasu (good one/wealth-giver)
वसो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootवसु (प्रातिपदिक) — संबोधन
विविदुषःof the knowing one
विविदुषः:
सम्बन्ध
TypeParticiple (perfect)
Root√विद् (ज्ञाने) → विविद्वस्/विविदुष् (परिपूर्ण-कृदन्त; ‘जानन्’)
वचःspeech, utterance
वचः:
कर्म (कृधि इत्यस्य) / अथवा विषय
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक) < √वच् (वक्तव्ये)