Mantra 8
Sukta 8.14
Rishi: Unknown/unspecified in provided input (verify hymn header for 8.14)
Devata: Indra (with Angirases as associated seer-powers)
Chandas: Likely Anuṣṭubh-like shorter meter in this opening (exact scansion required)
Samhita Patha (Devanagari)
उद्गा आजदङ्गिरोभ्य आविष्कृण्वन्गुहा सतीः । अर्वाञ्चं नुनुदे वलम् ॥
Samhita Patha (IAST)
उद्गा आ॑ज॒दङ्गि॑रोभ्य आ॒विष्कृ॒ण्वन्गुहा॑ स॒तीः । अ॒र्वाञ्चं॑ नुनुदे व॒लम् ॥
Transliteration
úd gā́ ājad áṅgirobhya āvíṣ kṛṇván guhā́ satī́ḥ | arvā́ñcaṃ nunude valám ||
Translation
He drove the Rays (the Cows) upward for the Angirases, making manifest what lay hidden in the cave; and he thrust back Vala, the enclosing resistance, so that the Light could return to us.
Padapatha (Word Analysis)
उत् । गाः । आ॒ज॒त् । अङ्गि॑रःऽभ्यः । आ॒विः । कृ॒ण्वन् । गुहा॑ । स॒तीः । अ॒र्वाञ्च॑म् । नु॒नु॒दे॒ । व॒लम् ॥उत् । गाः । आजत् । अङ्गिरःभ्यः । आविः । कृण्वन् । गुहा । सतीः । अर्वाञ्चम् । नुनुदे । वलम् ॥ut | gāḥ | ājat | aṅgiraḥ-bhyaḥ | āviḥ | kṛṇvan | guhā | satīḥ | arvāñcam | nunude | valam
Word by Word
उद्गाःthe chanters / singers (Udgātṛ-like singers)
उद्गाः:
Kartā
TypeNoun
Rootउद्गा- (प्रातिपदिक; √गै/गाय् ‘गायने’ से) अथवा ‘उद्गातृ’ (उद्+√गै) का संक्षिप्त रूप
आजत्drove / impelled
आजत्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√अज् (गतौ/क्षेपे) ‘चलना/हांकना’
अङ्गिरोभ्यःto/for the Aṅgirases
अङ्गिरोभ्यः:
Sampradāna
TypeNoun
Rootअङ्गिरस्- (ऋषि-नाम)
आविष्कृण्वन्making manifest / revealing
आविष्कृण्वन्:
Kartā (आजत् का कर्तृ-विशेषण)
TypeParticiple
Rootआविष् (अव्यय) + √कृ (करणे) → ‘आविष्कृ’
गुहाःfrom/in the cave
गुहाः:
Apādāna (from within the cave) / Adhikaraṇa (in the cave)
TypeNoun
Rootगुहा- (प्रातिपदिक) ‘गुफा/गुहा’
सतीःthe existing ones (fem.) / the true (ones)
सतीः:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootसत्/सती- (√अस् ‘भू’ से) ‘being, existent’
अर्वाञ्चम्turned this way / facing toward (us)
अर्वाञ्चम्:
Karma (वलम् का विशेषण)
TypeAdjective
Rootअर्वाञ्च्- (प्रातिपदिक) ‘अर्वाक्/इधर की ओर’
नुनुदेhas thrust away / drove off
नुनुदे:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Root√नुद् (प्रेरणे/अपसारणे) ‘धकेलना’
वलम्Vala (the obstructing demon/covering)
वलम्:
Karma
TypeNoun
Rootवल- (प्रातिपदिक; ‘वल’ दैत्य/आवरण)