Mantra 5
Sukta 8.14
Rishi: Unknown/unspecified in provided input (verify hymn header for 8.14)
Devata: Indra
Chandas: Likely Anuṣṭubh-like shorter meter in this opening (exact scansion required)
Samhita Patha (Devanagari)
यज्ञ इन्द्रमवर्धयद्यद्भूमिं व्यवर्तयत् । चक्राण ओपशं दिवि ॥
Samhita Patha (IAST)
य॒ज्ञ इन्द्र॑मवर्धय॒द्यद्भूमिं॒ व्यव॑र्तयत् । च॒क्रा॒ण ओ॑प॒शं दि॒वि ॥
Transliteration
yajñá índram avardhayad yád bhū́miṃ vy àvartayat | cakrāṇá ópaśaṃ diví ||
Translation
The sacrifice increased Indra when he widened and set in right motion the foundation of earth, fashioning in heaven the sure support for the upward working of the soul.
Padapatha (Word Analysis)
य॒ज्ञः । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒त् । यत् । भूमि॑म् । वि । अव॑र्तयत् । च॒क्रा॒णः । ओ॒प॒शम् । दि॒वि ॥यज्ञः । इन्द्रम् । अवर्धयत् । यत् । भूमिम् । वि । अवर्तयत् । चक्राणः । ओपशम् । दिवि ॥yajñaḥ | indram | avardhayat | yat | bhūmim | vi | avartayat | cakrāṇaḥ | opaśam | divi
Word by Word
यज्ञःthe sacrifice (ritual)
यज्ञः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक; √यज्)
इन्द्रम्Indra (as object)
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयत्increased, strengthened
अवर्धयत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वृध् (वर्धते) + अव-
यत्when; that (insofar as)
यत्:
(सम्बन्ध/उपपद)
TypeIndeclinable (relative) / Pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूमिम्the earth
भूमिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
विapart, asunder, widely
वि:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable (preverb)
Rootवि (उपसर्ग)
अवर्तयत्turned/rolled; set in motion; made to turn
अवर्तयत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√वृत्/√वर्त् (वर्तते) + अव-
चक्राणःhaving made; doing; performing
चक्राणः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeParticiple (adjectival)
Root√कृ (कृणोति) → चक्राण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
उपशम्calm, appeasement, quieting
उपशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootउपश (प्रातिपदिक; उप-√शम् ‘to become calm/quiet’)
दिविin heaven; in the sky
दिवि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)