Mantra 8
Sukta 8.13
Devata: Indra (as ‘patiḥ divaḥ’ within this hymn sequence; lordship of the luminous heaven)
Samhita Patha (Devanagari)
क्रीळन्त्यस्य सूनृता आपो न प्रवता यतीः । अया धिया य उच्यते पतिर्दिवः ॥
Samhita Patha (IAST)
क्रीळ॑न्त्यस्य सू॒नृता॒ आपो॒ न प्र॒वता॑ य॒तीः । अ॒या धि॒या य उ॒च्यते॒ पति॑र्दि॒वः ॥
Transliteration
krīḷánty asya sūnṛ́tā ā́po na právatā yatī́ḥ | ayā́ dhiyā́ yá ucyáte pátir diváḥ ||
Translation
His true and luminous words sport and flow like waters rushing down the slope. By this awakened thought he is proclaimed the Lord of the heaven.
Padapatha (Word Analysis)
क्रीळ॑न्ति । अ॒स्य॒ । सू॒नृताः॑ । आपः॑ । न । प्र॒ऽवता॑ । य॒तीः । अ॒या । धि॒या । यः । उ॒च्यते॑ । पतिः॑ । दि॒वः ॥क्रीळन्ति । अस्य । सूनृताः । आपः । न । प्रवता । यतीः । अया । धिया । यः । उच्यते । पतिः । दिवः ॥krīḷanti | asya | sūnṛtāḥ | āpaḥ | na | pra-vatā | yatīḥ | ayā | dhiyā | yaḥ | ucyate | patiḥ | divaḥ
Word by Word
क्रीळन्तिthey play / sport
क्रीळन्ति:
क्रिया (मुख्य क्रियापद)
TypeVerb
Rootक्रीळ् (धातु) / क्रीळ (प्रातिपदिक-आधारित)
अस्यof him / of this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सूनृताtrue/pleasant words; praises (the ‘sūnṛtās’)
सूनृता:
कर्तृ (क्रीळन्ति इत्यस्य कर्ता)
TypeNoun (abstract) / personified quality
Rootसूनृता (प्रातिपदिक) < सु- + नृ (नर/नृ) + ता (भाव)
आपःwaters
आपः:
उपमान (न-उपमा-प्रयोगे)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
नlike
न:
सम्बन्धक (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootन
प्रवताdown a slope; along the descent
प्रवता:
अपादान/अधिकारण (गत्यर्थे ‘from/along the slope’—उपमेय-सम्बन्धः)
TypeNoun/Adjective (used substantively)
Rootप्रवत् (प्रातिपदिक) < प्र- + वत् (ढाल/प्रवाह-युक्त)
यतीःgoing, flowing
यतीः:
कर्तृ (आपः इत्यस्य विशेषणम्; उपमेय-कर्तृ)
TypeAdjective/Participle used as noun
Rootयती (प्रातिपदिक) < यत्/या (गत्यर्थ) + ई (स्त्री)
अयाwith this
अया:
करण (धिया इत्यस्य करणत्वे सह-विशेषणम्)
TypePronoun (demonstrative) used adjectivally
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
धियाby/with (our) thought, insight, devotion
धिया:
करण
TypeNoun
Rootधी (प्रातिपदिक)
यःwho
यः:
कर्तृ (उच्यते इत्यस्य)
TypeRelative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
उच्यतेis called / is spoken of
उच्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु) — कर्मणि प्रयोगः
पतिःlord, master
पतिः:
प्रथमा-सम्बन्ध (यः … उच्यते—इत्यस्य विधेय/नाम)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
दिवःof heaven / of the sky
दिवः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक)