Mantra 20
Sukta 8.13
Devata: Rudra (within an Indra hymn sequence, a deliberate cross-illumination of powers)
Samhita Patha (Devanagari)
तदिद्रुद्रस्य चेतति यह्वं प्रत्नेषु धामसु । मनो यत्रा वि तद्दधुर्विचेतसः ॥
Samhita Patha (IAST)
तदिद्रु॒द्रस्य॑ चेतति य॒ह्वं प्र॒त्नेषु॒ धाम॑सु । मनो॒ यत्रा॒ वि तद्द॒धुर्विचे॑तसः ॥
Transliteration
tád id rudrásya cetati yahváṃ pratnéṣu dhā́masu | máno yátrā ví tád dadhúr vícetasaḥ ||
Translation
That indeed is awakened of Rudra—the impetuous power—in the ancient seats; where the discerning have set the mind wide to it.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । इत् । रु॒द्रस्य॑ । चे॒त॒ति॒ । य॒ह्वम् । प्र॒त्नेषु॑ । धाम॑ऽसु । मनः॑ । यत्र॑ । वि । तत् । द॒धुः । विऽचे॑तसः ॥तत् । इत् । रुद्रस्य । चेतति । यह्वम् । प्रत्नेषु । धामसु । मनः । यत्र । वि । तत् । दधुः । विचेतसः ॥tat | it | rudrasya | cetati | yahvam | pratneṣu | dhāma-su | manaḥ | yatra | vi | tat | dadhuḥ | vi-cetasaḥ
Word by Word
तत्that
तत्:
Karma (य॒ह्वम् इत्यस्य विशेषणरूपेण निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed, just
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
रुद्रस्यof Rudra
रुद्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootरुद्र (प्रातिपदिक)
चेततिis perceived/appears, is noticed
चेतति:
—
TypeVerb
Rootचित् (धातु; चेतति)
य॒ह्वम्the mighty/impetuous one
य॒ह्वम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootय॒ह्व (प्रातिपदिक; ‘य॒ह्व’)
प्र॒त्नेषुamong the ancient/primeval
प्र॒त्नेषु:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (locative plural)
Rootप्र॒त्न (प्रातिपदिक)
धामसुin the abodes/dwellings
धामसु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootधामन् (प्रातिपदिक)
मनःmind, thought
मनः:
Karma (वि…दधुः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
विapart, distinctly (intensifier)
वि:
—
TypeIndeclinable (prefix)
Rootवि (उपसर्ग)
तत्that
तत्:
Karma (मनः इत्यस्य विशेषण/निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/established
दधुः:
—
TypeVerb
Rootधा (धातु; दधुः)
विचेतसःthe discerning/wise ones
विचेतसः:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootवि-चेतस् (प्रातिपदिक)