Mantra 18
Sukta 8.13
Devata: Indra (implicitly continued focus); also applicable to the awakened Conscious Power invoked through Soma
Samhita Patha (Devanagari)
त्रिकद्रुकेषु चेतनं देवासो यज्ञमत्नत । तमिद्वर्धन्तु नो गिरः सदावृधम् ॥
Samhita Patha (IAST)
त्रिक॑द्रुकेषु॒ चेत॑नं दे॒वासो॑ य॒ज्ञम॑त्नत । तमिद्व॑र्धन्तु नो॒ गिर॑: स॒दावृ॑धम् ॥
Transliteration
tríkadrukeṣu cétanaṃ devā́so yajñám atnata | tám íd vardhantu no gíraḥ sadā́vṛdham ||
Translation
In the three presses they laboured at the sacrifice to awaken the Conscious One; may our inspired words increase That—ever-growing—within us.
Padapatha (Word Analysis)
त्रिऽक॑द्रुकेषु । चेत॑नम् । दे॒वासः॑ । य॒ज्ञम् । अ॒त्न॒त॒ । तम् । इत् । व॒र्ध॒न्तु॒ । नः॒ । गिरः॑ । स॒दाऽवृ॑धम् ॥त्रिकद्रुकेषु । चेतनम् । देवासः । यज्ञम् । अत्नत । तम् । इत् । वर्धन्तु । नः । गिरः । सदावृधम् ॥tri-kadrukeṣu | cetanam | devāsaḥ | yajñam | atnata | tam | it | vardhantu | naḥ | giraḥ | sadāvṛdham
Word by Word
त्रिकद्रुकेषुin the Trikadrukas (three-pressing/three-cup Soma-places)
त्रिकद्रुकेषु:
अधिकारण
TypeNoun
Rootत्रिकद्रुक (प्रातिपदिक; त्रि + कद्रुक)
चेतनम्the inspirer/animating one (the conscious one)
चेतनम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootचेतन (प्रातिपदिक; √चित् ‘to perceive/notice’ से)
देवासःthe gods
देवासः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
अत्नतthey extended/put forth (they set in motion)
अत्नत:
क्रिया
TypeVerb
Root√अत्/अत्न् (वेदिक; ‘to go/extend/strive’)
तम्him/that
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इत्indeed
इत्:
—
TypeIndeclinable
Rootइत् (निपात)
वर्धन्तुlet (them) increase
वर्धन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Root√वृध् (to grow/increase)
नःfor us / our
नः:
सम्प्रदान (अर्थानुसार)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
गिरःsongs, hymns
गिरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootगिर् (प्रातिपदिक)
सदाalways
सदा:
—
TypeIndeclinable
Rootसदा (अव्यय)
आवृधम्ever-increasing (ever-growing)
आवृधम्:
कर्म (तम् इति विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootआ-वृध (कृदन्त-प्रातिपदिक; √वृध् with उपसर्ग आ-; ‘ever-growing/ever-increasing’)