HomeRig VedaMandala 7Sukta 95Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 7.95

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Sarasvatī
Chandas: Jagatī (probable; confirm by syllable count)

एकाचेतत्सरस्वती नदीनां शुचिर्यती गिरिभ्य आ समुद्रात् । रायश्चेतन्ती भुवनस्य भूरेर्घृतं पयो दुदुहे नाहुषाय ॥

एका॑चेत॒त्सर॑स्वती न॒दीनां॒ शुचि॑र्य॒ती गि॒रिभ्य॒ आ स॑मु॒द्रात् । रा॒यश्चेत॑न्ती॒ भुव॑नस्य॒ भूरे॑र्घृ॒तं पयो॑ दुदुहे॒ नाहु॑षाय ॥

ékā acetat sárasvatī nadī́nāṃ śúcir yatī́ giríbhyā́ samudrā́t | rā́yaś cetántī bhúvanasya bhū́rer ghṛtáṃ páyo duduhe nā́huṣāya ||

Alone she awakens as the conscious one among the rivers, pure in her movement from the mountains to the sea; knowing the riches of the wide world, she milks out clarified delight and nourishing fullness for the human seeker.

एका॑ । अ॒चे॒त॒त् । सर॑स्वती । न॒दीना॑म् । शुचिः॑ । य॒ती । गि॒रिऽभ्यः॑ । आ । स॒मु॒द्रात् । रा॒यः । चेत॑न्ती । भुव॑नस्य । भूरेः॑ । घृ॒तम् । पयः॑ । दु॒दु॒हे॒ । नाहु॑षाय ॥एका । अचेतत् । सरस्वती । नदीनाम् । शुचिः । यती । गिरिभ्यः । आ । समुद्रात् । रायः । चेतन्ती । भुवनस्य । भूरेः । घृतम् । पयः । दुदुहे । नाहुषाय ॥ekā | acetat | sarasvatī | nadīnām | śuciḥ | yatī | giri-bhyaḥ | ā | samudrāt | rāyaḥ | cetantī | bhuvanasya | bhūreḥ | ghṛtam | payaḥ | duduhe | nāhuṣāya

एकाचेतत्single-minded / of one intent
एकाचेतत्:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootएक- (संख्या/प्रातिपदिक) + चेतत् (√चित् ‘चेतयति/चेतति’ से कृत्-रूप) अथवा समास-विशेषण
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā
TypeNoun
Rootसरस्वती- (प्रातिपदिक; नदी-देवी का नाम)
नदीनाम्of the rivers
नदीनाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootनदी- (प्रातिपदिक)
शुचिःpure, bright
शुचिः:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootशुचि- (प्रातिपदिक)
यतीgoing, flowing
यती:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Rootयती- (प्रातिपदिक; √या ‘गच्छति’ से ‘यत्/यती’ ‘going’)
गिरिभ्यःfrom the mountains
गिरिभ्यः:
Apādāna
TypeNoun
Rootगिरि- (प्रातिपदिक)
towards, forth
:
(क्रिया-विशेषक; गत्यर्थ-प्रवृत्ति)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
समुद्रात्from the sea/ocean
समुद्रात्:
Apādāna
TypeNoun
Rootसमुद्र- (प्रातिपदिक)
रायःof wealth
रायः:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootराय्/रायि- (प्रातिपदिक ‘धन, संपत्ति’)
चेतन्तीnoticing, mindful of
चेतन्ती:
Kartā (कर्ता-विशेषण)
TypeAdjective
Root√चित् (चेतयति/चेतति) + शतृ (वर्तमान कृदन्त)
भुवनस्यof the world
भुवनस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभुवन- (प्रातिपदिक)
भूरेःof abundance, of the great (store)
भूरेः:
सम्बन्ध
TypeAdjective (used substantively)
Rootभूरि- (प्रातिपदिक ‘बहु, प्रचुर’)
घृतम्ghee, clarified butter
घृतम्:
Karma
TypeNoun
Rootघृत- (प्रातिपदिक)
पयःmilk, nourishing fluid
पयः:
Karma
TypeNoun
Rootपयस्- (प्रातिपदिक)
दुदुहेshe milked/drew forth
दुदुहे:
(क्रिया) — कर्ता: सरस्वती; कर्म: घृतम्, पयः
TypeVerb
Root√दुह् ‘दोहति’
नाहुषायfor Nāhuṣa
नाहुषाय:
Sampradāna
TypeNoun (proper) / Recipient
Rootनाहुष- (प्रातिपदिक; नहुष-वंशज/नाहुष नाम)