HomeRig VedaMandala 7Sukta 91Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 7.91

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra–Vāyu
Chandas: Triṣṭubh (probable)

नियुवाना नियुतः स्पार्हवीरा इन्द्रवायू सरथं यातमर्वाक् । इदं हि वां प्रभृतं मध्वो अग्रमध प्रीणाना वि मुमुक्तमस्मे ॥

नि॒यु॒वा॒ना नि॒युत॑: स्पा॒र्हवी॑रा॒ इन्द्र॑वायू स॒रथं॑ यातम॒र्वाक् । इ॒दं हि वां॒ प्रभृ॑तं॒ मध्वो॒ अग्र॒मध॑ प्रीणा॒ना वि मु॑मुक्तम॒स्मे ॥

niyuvānā́ niyútaḥ spārhávīrā índravāyū saráthaṃ yātam arvā́k | idáṃ hí vāṃ prábhṛtaṃ mádhvo ágram ádha prīṇānā́ ví mumuktam asmè ||

Young and ever-renewing, with your yoked forces, rich in desirable hero-power—O Indra–Vāyu, come together in one chariot towards us. For this first essence of sweetness has been brought for you; then, satisfied, release for us the widenings and liberations within.

नि॒ऽयु॒वा॒ना । नि॒ऽयुतः॑ । स्पा॒र्हऽवी॑राः । इन्द्र॑वायू॒ इति॑ । स॒ऽरथ॑म् । या॒त॒म् । अ॒र्वाक् । इ॒दम् । हि । वा॒म् । प्रऽभृ॑तम् । मध्वः॑ । अग्र॑म् । अध॑ । प्री॒णा॒ना । वि । मु॒मु॒क्त॒म् । अ॒स्मे इति॑ ॥नियुवाना । नियुतः । स्पार्हवीराः । इन्द्रवायू इति । सरथम् । यातम् । अर्वाक् । इदम् । हि । वाम् । प्रभृतम् । मध्वः । अग्रम् । अध । प्रीणाना । वि । मुमुक्तम् । अस्मे इति ॥ni-yuvānā | ni-yutaḥ | spārha-vīrāḥ | indravāyūiti | sa-ratham | yātam | avārk | idam | hi | vām | pra-bhṛtam | madhvaḥ | agram | adha | prīṇānā | vi | mumuktam | asme iti

नियुवानाyoked/being yoked (as a pair)
नियुवाना:
Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective
Rootनि-यु (युज्) / यु (यु) → क्त/शानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (यु-धातोः) ; प्रातिपदिकम्: नियुवान्
नियुतःyoked (steeds), teams
नियुतः:
Karaṇa (याने/रथे योज्याः ‘युग्याः’)
TypeNoun
Rootनियुत् (प्रातिपदिकम्; ‘योक/नियोजन’)
स्पार्हवीराhaving desirable heroes/strength
स्पार्हवीरा:
Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
TypeAdjective
Rootस्पार्ह (विशेषण) + वीर (प्रातिपदिकम्) → बहुव्रीहिः/कर्मधारयः; प्रातिपदिकम्: स्पार्हवीर
इन्द्रवायूIndra and Vāyu
इन्द्रवायू:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्द्र + वायु (समासः; द्वन्द्वः) प्रातिपदिकम्: इन्द्रवायु
सरथम्with the chariot; in one chariot
सरथम्:
Adhikaraṇa/Prakāra (यानेन/रीत्या)
TypeAdverbial (accusative used adverbially)
Rootस-रथ (उपसर्ग ‘स’ + रथ) प्रातिपदिकम्: सरथ
यातम्come, drive
यातम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootया (धातुः) ; लोट्/आज्ञार्थे—विधिलिङ्? (वैदिके आज्ञार्थ-प्रयोगः) ; रूपम्: यातम्
अर्वाक्hither, towards us
अर्वाक्:
Adhikaraṇa (दिशा)
TypeIndeclinable
Rootअर्वाक् (अव्यय/दिक्शब्दः)
इदम्this
इदम्:
Kartā (वाक्ये ‘इदम् … प्रभृतम्’ इति)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (निपातः)
वाम्of you two / for you two
वाम्:
Sampradāna/सम्बन्ध (युष्मदर्थे ‘of you two/for you two’)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम) → वाम्
प्रभृतम्brought forth, presented
प्रभृतम्:
Karma (यत् ‘आनीतम्/प्रस्तुतम्’)
TypeParticiple (past passive) / Adjective
Rootप्र-भृ (धातुः) → क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; प्रातिपदिकम्: प्रभृत
मध्वःof honey/sweet drink (soma)
मध्वः:
सम्बन्ध (अग्रस्य)
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिकम्)
अग्रम्the foremost portion, first draught
अग्रम्:
Kartā/समनाधिकरण (इदम् = अग्रं)
TypeNoun
Rootअग्र (प्रातिपदिकम्)
अधthen, thereupon
अध:
TypeIndeclinable
Rootअध (निपातः)
प्रीणानाbeing pleased, gladdening
प्रीणाना:
Kartā (सह-कर्तृविशेषणम्)
TypeParticiple (present active) / Adjective
Rootप्री (धातुः) → शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकाले कृदन्त; प्रातिपदिकम्: प्रीणान
विapart, forth (intensively)
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
मुमुक्तम्release, set free
मुमुक्तम्:
(क्रिया) —
TypeVerb
Rootमुच् (धातुः) + वि-; लिट् (परिपूर्ण/परस्मैपद-आदेशः) रूपम्: मुमुक्तम्
अस्मेto us, for us
अस्मे:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम) → अस्मे