HomeRig VedaMandala 7Sukta 83Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra–Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh

इन्द्रावरुणावभ्या तपन्ति माघान्यर्यो वनुषामरातयः । युवं हि वस्व उभयस्य राजथोऽध स्मा नोऽवतं पार्ये दिवि ॥

इन्द्रा॑वरुणाव॒भ्या त॑पन्ति मा॒घान्य॒र्यो व॒नुषा॒मरा॑तयः । यु॒वं हि वस्व॑ उ॒भय॑स्य॒ राज॒थोऽध॑ स्मा नोऽवतं॒ पार्ये॑ दि॒वि ॥

indrā́varuṇāv abhyā́ tapanti mā́ghāny aryó vanúṣām arā́tayaḥ | yuváṃ hí vásva ubháyasya rā́jatho 'dhá smā no avataṃ pā́rye diví ||

O Indra and Varuṇa, the hostile non-giving forces scorch our bounty and our noble growth. For you are kings of the wealth on both sides—within and without; therefore protect us in the farther heaven, in the higher plane where the true riches are guarded.

इन्द्रा॑वरुणौ । अ॒भि । आ । त॒प॒न्ति॒ । मा । अ॒घानि॑ । अ॒र्यः । व॒नुषा॑म् । अरा॑तयः । यु॒वम् । हि । वस्वः॑ । उ॒भय॑स्य । राज॑थः । अध॑ । स्म॒ । नः॒ । अ॒व॒त॒म् । पार्ये॑ । दि॒वि ॥इन्द्रावरुणौ । अभि । आ । तपन्ति । मा । अघानि । अर्यः । वनुषाम् । अरातयः । युवम् । हि । वस्वः । उभयस्य । राजथः । अध । स्म । नः । अवतम् । पार्ये । दिवि ॥indrāvaruṇau | abhi | ā | tapanti | mā | aghāni | aryaḥ | vanuṣām | arātayaḥ | yuvam | hi | vasvaḥ | ubhayasya | rājathaḥ | adha | sma | naḥ | avatam | pārye | divi

इन्द्रावरुणौIndra and Varuṇa
इन्द्रावरुणौ:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity compound)
Rootइन्द्र + वरुण (प्रातिपदिक) (समास)
अभ्याtowards, against; upon
अभ्या:
अधिकारण (क्रियाविशेषण) / कर्मप्रवचनीय
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय) + आ (दिशार्थे; निपात) → अभ्या (वैदिक प्रयोग)
तपन्तिthey heat, scorch, oppress
तपन्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
माघानिthe bounties/gifts (riches)
माघानि:
कर्म
TypeNoun
Rootमाघ (प्रातिपदिक)
अर्यःthe Arya (noble patron/ally)
अर्यः:
कर्तृ (तपन्ति-क्रियायाः) / विशेष्य
TypeNoun
Rootअर्य (प्रातिपदिक)
वनुषाम्of the hostile/strange men (opponents)
वनुषाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवनुष् (प्रातिपदिक)
अरातयःthe harms, hostilities; injurers
अरातयः:
कर्तृ (तपन्ति-क्रियायाः) / विशेष्य
TypeNoun
Rootअराति (प्रातिपदिक)
युवम्you two
युवम्:
कर्तृ (राजथः-क्रियायाः)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हिfor, indeed
हि:
सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
वसोO good one / O wealthy one
वसो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative)
Rootवसु (प्रातिपदिक)
उभयस्यof both (kinds/sides)
उभयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeAdjective (used substantively)
Rootउभय (प्रातिपदिक)
राजथःyou two rule
राजथः:
क्रिया
TypeVerb
Rootराज् (धातु) अथवा राजन्-भावे ‘to rule’
अधthen, now; moreover
अध:
सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootअध (निपात; वैदिक)
स्मindeed, just
स्म:
सम्बन्ध (वाक्य-सम्बन्धक)
TypeIndeclinable
Rootस्म (निपात)
नःto us / of us
नः:
सम्प्रदान (अवतं) / सम्बन्ध
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवतम्protect (you two)!
अवतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootअव् (धातु) (अव + तन्/तृ?; here from अव् ‘to protect’)
पार्येin the far/upper (region)
पार्ये:
अधिकारण
TypeAdjective (locative)
Rootपार्य (प्रातिपदिक; ‘farther/other side’, ‘highest’)
दिविin heaven, in the sky
दिवि:
अधिकारण
TypeNoun
Rootद्यौ/दिव् (प्रातिपदिक)