HomeRig VedaMandala 7Sukta 83Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 7.83

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra–Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh

यत्रा नरः समयन्ते कृतध्वजो यस्मिन्नाजा भवति किं चन प्रियम् । यत्रा भयन्ते भुवना स्वर्दृशस्तत्रा न इन्द्रावरुणाधि वोचतम् ॥

यत्रा॒ नर॑: स॒मय॑न्ते कृ॒तध्व॑जो॒ यस्मि॑न्ना॒जा भव॑ति॒ किं च॒न प्रि॒यम् । यत्रा॒ भय॑न्ते॒ भुव॑ना स्व॒र्दृश॒स्तत्रा॑ न इन्द्रावरु॒णाधि॑ वोचतम् ॥

yátrā naráḥ samáyante kṛtá-dhvajó yásminn ā́jā bhávati kíṃ caná priyám | yátrā bháyante bhúvanā svaḥ-dṛ́śas tátrā na indrāvaruṇā́dhi vocatam ||

Where the battling men assemble with standards set, where the clash becomes dear to none, where even the worlds that behold the heaven tremble—there, O Indra and Varuṇa, speak over us from above: set in our consciousness the guiding word that steadies and directs.

यत्र॑ । नरः॑ । स॒म्ऽअय॑न्ते । कृ॒तऽध्व॑जः । यस्मि॑न् । आ॒जा । भव॑ति । किम् । च॒न । प्रि॒यम् । यत्र॑ । भय॑न्ते । भुव॑ना । स्वः॒ऽदृशः॑ । तत्र॑ । नः॒ । इ॒न्द्रा॒व॒रु॒णा॒ । अधि॑ । वो॒च॒त॒म् ॥यत्र । नरः । सम्अयन्ते । कृतध्वजः । यस्मिन् । आजा । भवति । किम् । चन । प्रियम् । यत्र । भयन्ते । भुवना । स्वःदृशः । तत्र । नः । इन्द्रावरुणा । अधि । वोचतम् ॥yatra | naraḥ | sam-ayante | kṛta-dhvajaḥ | yasmin | ājā | bhavati | kim | cana | priyam | yatra | bhayante | bhuvanā | svaḥ-dṛśaḥ | tatra | naḥ | indrāvaruṇā | adhi | vocatam

यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (प्रश्न/सम्बन्ध-अव्यय)
नरःmen
नरः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
सम्together
सम्:
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
अयन्तेthey go/come (assemble)
अयन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootइ (धातु: इ/ए ‘गच्छति’)
कृतध्वजःhaving raised/arrayed banners
कृतध्वजः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective
Rootकृत-ध्वज (कृदन्त-समास; कृत < √कृ, ध्वज ‘ध्वज/केतु’)
यस्मिन्in which
यस्मिन्:
अधिकारण
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
आजाcontest/battle
आजा:
कर्तृ
TypeNoun
Rootआज (प्रातिपदिक; ‘आजा’ = nom. sg.)
भवतिbecomes/is
भवति:
क्रिया
TypeVerb
Rootभू (धातु)
किम्any (whatsoever)
किम्:
कर्म (प्रियम् इत्यस्य विशेषणम्)
TypePronoun
Rootकिम् (सर्वनाम)
चनat all/any
चन:
TypeIndeclinable
Rootचन् (निपात)
प्रियम्pleasant thing; dear (anything pleasant)
प्रियम्:
कर्म (न भवति इत्यस्य)
TypeNoun/Adjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
यत्रwhere
यत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
भयन्तेthey fear
भयन्ते:
क्रिया
TypeVerb
Rootभी (धातु)
भुवनाworlds; beings/realms
भुवना:
कर्तृ
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
स्वर्दृशःheaven-seeing; having sight of heaven/light
स्वर्दृशः:
कर्तृ (विशेषणरूपेण)
TypeAdjective/Noun
Rootस्वर्-दृश् (समास; स्वर् ‘स्वर्ग/प्रकाश’ + दृश् ‘दर्शक/दृष्टि’)
तत्रthere
तत्र:
अधिकारण
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
नःfor us/our
नः:
सम्प्रदान (हितार्थे ‘for us’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
इन्द्रावरुणाO Indra and Varuṇa
इन्द्रावरुणा:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र-वरुण (द्वन्द्व-समास)
अधिover; concerning
अधि:
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/अव्यय)
वोचतम्speak/say (you two)
वोचतम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवच् (धातु)