Rig Veda 7.71.5: Mandala 7, Sukta 71, Mantra 5

Sukta 7.71

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Aśvinau

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

युवं च्यवानं जरसोऽमुमुक्तं नि पेदव ऊहथुराशुमश्वम् । निरंहसस्तमसः स्पर्तमत्रिं नि जाहुषं शिथिरे धातमन्तः ॥

Transliteration

yuváṃ cyávānaṃ járaso ’mumuktaṃ ní pédava ūhathur āśúm áśvam | níraṃhasas támasas spártam átriṃ ní jā́huṣaṃ śithiré dhātam antáḥ ||

Translation

You two released Cyavāna from the grip of age; for Pedu you brought forth the swift horse. You set Atri free from the constriction, from the darkness; you placed Jāhuṣa within (safe), in a loosened, unharmed state.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• युवाम्: you two
• युवाम्: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: युव (सर्वनाम-प्रातिपदिक) द्वितीय-पुरुष

• च्यवानम्: Cyavana (the sage)
• च्यवानम्: कर्म
• Type: Noun (proper name) / Kṛdanta
• Root: च्यव (धातु) → च्यवान (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त/क्तवत्-सम्बद्ध) अथवा नाम ‘च्यवन’

• जरसः: from old age
• जरसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: जरस् (प्रातिपदिक)

• अमुमुक्तम्: released, freed
• अमुमुक्तम्: कर्म (च्यवानम् विशेषणम्)
• Type: Verb (past passive participle)
• Root: मुच् (धातु) + आ- (उपसर्ग) → अमुमुक्त (कृदन्त; क्त)

• नि: down, into
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• पेदवे: to Pedu (Pédava)
• पेदवे: सम्प्रदान
• Type: Noun (proper name)
• Root: पेदव (प्रातिपदिक; दाशरथ्य-नामवत्, दत्तिवाचक)

• ऊहथुः: you two brought / conveyed
• ऊहथुः: कर्तृ-क्रिया
• Type: Verb
• Root: वह्/ऊह् (धातु; ‘to carry/bring’, वैदिक रूप)

• आशुम्: swift
• आशुम्: कर्म (अश्वम् विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: आशु (प्रातिपदिक)

• अश्वम्: horse
• अश्वम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अश्व (प्रातिपदिक)

• निः: out, forth
• निः: —
• Type: Indeclinable
• Root: निस् (उपसर्ग/अव्यय) → निः (विसर्ग-सन्धि)

• अंहसः: from distress/anguish
• अंहसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: अंहस् (प्रातिपदिक)

• तमसः: from darkness
• तमसः: अपादान
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• स्पर्तम्: contested/assailed; hard-pressed
• स्पर्तम्: कर्म (अत्रिम् विशेषणम्)
• Type: Adjective (PPP) / Kṛdanta
• Root: स्पर्ध् (धातु) → स्पर्त (कृदन्त; क्त) / ‘स्पर्त’ (विशेषण)

• अत्रिम्: Atri
• अत्रिम्: कर्म
• Type: Noun (proper name)
• Root: अत्रि (प्रातिपदिक; ऋषि-नाम)

• नि: down, away
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग/अव्यय)

• जाहुषम्: Jāhuṣa (a man/descendant of Jahuṣa)
• जाहुषम्: कर्म
• Type: Noun (proper/epithet)
• Root: जाहुष (प्रातिपदिक; नाम/विशेषण ‘जाहुष’)

• शिथिरे: in loosened/relaxed condition
• शिथिरे: अधिकरण (भावे)
• Type: Adjective
• Root: शिथिर (प्रातिपदिक)

• धातम्: placed, set
• धातम्: कर्म (कृत्य-भावः; ‘having placed’)
• Type: Verb (PPP) / Kṛdanta
• Root: धा (धातु) → धात (कृदन्त; क्त) / अथवा ‘धातम्’ (लोट्/विधिलिङ् न; क्त-रूप)

• अन्तः: within, inside
• अन्तः: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverb/preverb)
• Root: अन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय) → अन्तः