HomeRig VedaMandala 7Sukta 71Mantra 4
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 4

Sukta 7.71

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Aśvinau (Nāsatyā)
Chandas: Triṣṭubh

यो वां रथो नृपती अस्ति वोळ्हा त्रिवन्धुरो वसुमाँ उस्रयामा । आ न एना नासत्योप यातमभि यद्वां विश्वप्स्न्यो जिगाति ॥

यो वां॒ रथो॑ नृपती॒ अस्ति॑ वो॒ळ्हा त्रि॑वन्धु॒रो वसु॑माँ उ॒स्रया॑मा । आ न॑ ए॒ना ना॑स॒त्योप॑ यातम॒भि यद्वां॑ वि॒श्वप्स्न्यो॒ जिगा॑ति ॥

yó vāṃ rátho nṛpatī́ ásti voḷ́hā trívandhuro vásumān usrā́yāmā | ā́ na ena nāsatyópa yātam abhí yád vāṃ viśvápsnyo jígāti ||

That chariot of yours, O lords of men, which bears you—three-seated, rich in substance, moving in the paths of the shining Light—by it, O Nāsatyas, come near to us when the all-pervading (call/impulse) reaches you.

यः । वा॒म् । रथः॑ । नृ॒प॒ती॒ इति॑ नृऽपती । अस्ति॑ । वो॒ळ्हा । त्रि॒ऽव॒न्धु॒रः । वसु॑ऽमान् । उ॒स्रऽया॑मा । आ । नः॒ । ए॒ना । ना॒स॒त्या॒ । उप॑ । या॒त॒म् । अ॒भि । यत् । वा॒म् । वि॒श्वऽप्स्न्यः॑ । जिगा॑ति ॥यः । वाम् । रथः । नृपती इति नृपती । अस्ति । वोळ्हा । त्रिवन्धुरः । वसुमान् । उस्रयामा । आ । नः । एना । नासत्या । उप । यातम् । अभि । यत् । वाम् । विश्वप्स्न्यः । जिगाति ॥yaḥ | vām | rathaḥ | nṛpatī itinṛ-patī | asti | voḷhā | tri-vandhuraḥ | vasu-mān | usra-yāmā | ā | naḥ | enā | nāsatyā | upa | yātam | abhi | yat | vām | viśva-psnyaḥ | jigāti

यःwho/which
यः:
कर्तृ (सम्बन्धवाचकः—यः…सः) / विशेष्य-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्of you two / your
वाम्:
सम्बन्ध (षष्ठी) / कर्म (द्वितीया) — सन्दर्भानुसारं ‘your/of you two’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रथःchariot
रथः:
कर्तृ/विषयः (अस्ति इत्यस्य)
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
नृपतीO lords of men (O Aśvins)
नृपती:
सम्बोधन (आह्वानम्)
TypeNoun (vocative) / epithet
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
अस्तिis
अस्ति:
क्रिया
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
वोळ्हाthe carrier/driver (bearing)
वोळ्हा:
कर्तृ-विशेषणम् (रथस्य) / करणभावः ‘carrier’
TypeParticiple/Noun (agent)
Rootवह् (धातु) → वोळ्हृ (कृदन्त-प्रातिपदिक, वहनकर्तृ)
त्रिवन्धुरःthree-seated / having three benches
त्रिवन्धुरः:
विशेषणम् (रथस्य)
TypeAdjective
Rootत्रि + वन्धुर (प्रातिपदिक)
वसुमान्wealth-bearing, rich
वसुमान्:
विशेषणम् (रथस्य)
TypeAdjective
Rootवसु + मन्त् (प्रातिपदिक)
उस्रयामाhaving a course/track of ruddy (dawns/cows); moving in the bright path
उस्रयामा:
विशेषणम् (रथस्य)
TypeAdjective (bahuvrīhi) / epithet
Rootउस्र + यामन् (प्रातिपदिक)
hither, towards
:
क्रियाविशेषणम् (उप यातम्)
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/निपात)
नःto us
नः:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (to us / of us) — सन्दर्भानुसारं ‘to us’
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
एनाthese two (these)
एना:
कर्म (उप यातम्—‘come with these/these two [horses/means]’)
TypePronoun (demonstrative)
Rootएतद्/इदम्-प्रकार (सर्वनाम-प्रातिपदिक) ‘एना’
नासत्याO Nāsatyas (Aśvins)
नासत्या:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootनासत्य (प्रातिपदिक)
उपnear, up to
उप:
क्रियाविशेषणम् (यातम्)
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/निपात)
यातम्come (you two)
यातम्:
क्रिया (आह्वानम्)
TypeVerb
Rootया (धातु)
अभिtowards, against, upon
अभि:
क्रियाविशेषणम् (जिगाति)
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/निपात)
यत्when/that
यत्:
सम्बन्धसूचकः (यत्… तदा…)
TypeIndeclinable/relative
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (of you two) / कर्म (towards you two) — ‘towards you’
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वप्स्न्यःthe all-pervading (one), active everywhere
विश्वप्स्न्यः:
कर्तृ (जिगाति इत्यस्य) — विषयः (स्त्रीलिङ्ग-देवी/शक्ति)
TypeAdjective/Noun (epithet)
Rootविश्व + अप्स्न्य (प्रातिपदिक; ‘pervading/active in all waters/works’)
जिगातिgoes/comes, reaches
जिगाति:
क्रिया
TypeVerb
Rootगम् (धातु) with reduplication (जि-गम्) → ‘जिगाति’