Mantra 4
Sukta 7.66
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Mitra (with Aryaman, Savitṛ, Bhaga invoked as allied solar-order powers)
Chandas: Short meter (requires audit)
Samhita Patha (Devanagari)
यदद्य सूर उदितेऽनागा मित्रो अर्यमा । सुवाति सविता भगः ॥
Samhita Patha (IAST)
यद॒द्य सूर॒ उदि॒तेऽना॑गा मि॒त्रो अ॑र्य॒मा । सु॒वाति॑ सवि॒ता भग॑: ॥
Transliteration
yád adyá sū́ra údite ’nā́gā mitró aryamā́ | suvā́ti savitā́ bhágaḥ ||
Translation
When today, at the sun’s rising, Mitra and Aryaman are without fault, Savitṛ and Bhaga bring forth and impel the right gifts.
Padapatha (Word Analysis)
यत् । अ॒द्य । सूरे॑ । उत्ऽइ॑ते । अना॑गाः । मि॒त्रः । अ॒र्य॒मा । सु॒वाति॑ । स॒वि॒ता । भगः॑ ॥यत् । अद्य । सूरे । उत्इते । अनागाः । मित्रः । अर्यमा । सुवाति । सविता । भगः ॥yat | adya | sūre | ut-ite | anāgāḥ | mitraḥ | aryamā | suvāti | savitā | bhagaḥ
Word by Word
यत्when / since
यत्:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्ध/उपपद-सम्बन्ध) / वाक्य-सम्बन्धक
TypeIndeclinable (relative pronoun used as conjunction)
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) / यद्-शब्द
अद्यtoday, now
अद्य:
Adhikaraṇa (काल)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
सूरःthe Sun
सूरः:
Kartā (उदिते इति भावे ‘उदयति’ का कर्ता)
TypeNoun
Rootसूर (प्रातिपदिक) < √सुर्/सूर् (दीप्तौ) (व्युत्पत्त्यनुमान)
उदितेat (the Sun’s) rising / when risen
उदिते:
Adhikaraṇa (काल/अवस्था-आधार)
TypeAdjective/Participle
Rootउदित (कृदन्त-प्रातिपदिक) < √इ (गत्यर्थ) with उद्-; PPP ‘उदित’
अनागाःblameless, sinless
अनागाः:
Kartā-विशेषण (मित्रः/अर्यमा के लिए विशेषण) / विधेय-विशेषण
TypeAdjective
Rootअनागस् (प्रातिपदिक) = अ- (निषेध) + आगस् ‘पाप/अपराध’
मित्रःMitra
मित्रः:
Kartā (मुख्य कर्ता; ‘सुवाति’ के कर्ताओं में) / समुच्चित कर्ता
TypeNoun (deity name)
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अर्यमाAryaman
अर्यमा:
Kartā (मित्र के साथ समुच्चित कर्ता) / समुच्चित कर्ता
TypeNoun (deity name)
Rootअर्यमन् (प्रातिपदिक)
सुवातिimpels, sets in motion, bestows
सुवाति:
Kriyā (मुख्य क्रिया) — कर्ता: मित्रः, अर्यमा, सविता, भगः (समुच्चय) ; कर्म: (अप्रकट) ‘कल्याणम्/प्रेरणाम्’
TypeVerb
Root√वा (वाति/वाने; ‘to blow, to impel, to set in motion’) with सु- (उपसर्ग/प्रवर्धक) → सु-√वा
सविताSavitar
सविता:
Kartā (सुवाति का समुच्चित कर्ता)
TypeNoun (deity name)
Rootसवितृ (प्रातिपदिक)
भगःBhaga (the Dispenser of fortune)
भगः:
Kartā (सुवाति का समुच्चित कर्ता)
TypeNoun (deity name/abstract ‘fortune’)
Rootभग (प्रातिपदिक)