Mantra 16
Sukta 7.66
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Sūrya (the ‘eye’ of the gods; solar-seeing principle)
Chandas: Anuṣṭubh-like cadence (popular benedictive refrain), though transmitted within RV metrical system as a short verse; exact metrical classification varies by recension/tradition.
Samhita Patha (Devanagari)
तच्चक्षुर्देवहितं शुक्रमुच्चरत् । पश्येम शरदः शतं जीवेम शरदः शतम् ॥
Samhita Patha (IAST)
तच्चक्षु॑र्दे॒वहि॑तं शु॒क्रमु॒च्चर॑त् । पश्ये॑म श॒रद॑: श॒तं जीवे॑म श॒रद॑: श॒तम् ॥
Transliteration
tác cákṣur deváhitaṃ śukrám uccárat | páśyema śarádaḥ śatáṃ jī́vema śarádaḥ śatám ||
Translation
That eye, set by the gods, the bright one, rises upward. May we see for a hundred autumns; may we live for a hundred autumns.
Padapatha (Word Analysis)
तत् । चक्षुः॑ । दे॒वऽहि॑तम् । शु॒क्रम् । उ॒त्ऽचर॑त् । पश्ये॑म । श॒रदः॑ । श॒तम् । जीवे॑म । श॒रदः॑ । श॒तम् ॥तत् । चक्षुः । देवहितम् । शुक्रम् । उत्चरत् । पश्येम । शरदः । शतम् । जीवेम । शरदः । शतम् ॥tat | cakṣuḥ | deva-hitam | śukram | ut-carat | paśyema | śaradaḥ | śatam | jīvema | śaradaḥ | śatam
Word by Word
तत्that
तत्:
कर्म (पश्येम/जीवेम इत्यस्य—‘तत्’ इति लक्ष्य/विषयः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
चक्षुःeye; sight
चक्षुः:
कर्तृ (उच्चरत् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootचक्षुस् (प्रातिपदिक)
देवहितम्placed/ordained by the gods; god-established
देवहितम्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootदेव-हित (प्रातिपदिक; ‘देव’ + ‘हित’)
शुक्रम्bright; shining
शुक्रम्:
कर्तृ-विशेषणम्
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
उत्up; forth
उत्:
—
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग)
चरत्moved; went forth; rose
चरत्:
क्रिया
TypeVerb
Rootचर् (धातु)
पश्येमmay we see
पश्येम:
क्रिया (इच्छा/आशीः)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु; पश्य-)
शरदःautumns; years
शरदः:
कर्म (पश्येम/जीवेम इत्यस्य—कालपरिमाणम्)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)
जीवेमmay we live
जीवेम:
क्रिया (इच्छा/आशीः)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
शरदःautumns; years
शरदः:
कर्म (जीवेम इत्यस्य—कालपरिमाणम्)
TypeNoun
Rootशरद् (प्रातिपदिक)
शतम्a hundred
शतम्:
कर्म-विशेषणम्
TypeNumeral/Adjective
Rootशत (प्रातिपदिक)