HomeRig VedaMandala 7Sukta 60Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 7.60

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Sūrya in relation to Mitra-Varuṇa
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs confirmation)

एष स्य मित्रावरुणा नृचक्षा उभे उदेति सूर्यो अभि ज्मन् । विश्वस्य स्थातुर्जगतश्च गोपा ऋजु मर्तेषु वृजिना च पश्यन् ॥

ए॒ष स्य मि॑त्रावरुणा नृ॒चक्षा॑ उ॒भे उदे॑ति॒ सूर्यो॑ अ॒भि ज्मन् । विश्व॑स्य स्था॒तुर्जग॑तश्च गो॒पा ऋ॒जु मर्ते॑षु वृजि॒ना च॒ पश्य॑न् ॥

eṣá syá mitrāvaruṇā nṛcákṣā ubhé úd eti sū́ryo abhí jmán | víśvasya sthātúr jágataś ca gopā́ ṛjú márteṣu vṛjinā́ ca páśyan ||

This Sun, O Mitra and Varuṇa, the human-seeing eye, rises over both realms; guardian of all that stands and moves, he beholds among mortals the straight and also the crooked.

ए॒षः । स्यः । मि॒त्रा॒व॒रु॒णा॒ । नृ॒ऽचक्षाः॑ । उ॒भे इति॑ । उत् । ए॒ति॒ । सूर्यः॑ । अ॒भि । ज्मन् । विश्व॑स्य । स्था॒तुः । जग॑तः । च॒ । गो॒पाः । ऋ॒जु । मर्ते॑षु । वृ॒जि॒ना । च॒ । पश्य॑न् ॥एषः । स्यः । मित्रावरुणा । नृचक्षाः । उभे इति । उत् । एति । सूर्यः । अभि । ज्मन् । विश्वस्य । स्थातुः । जगतः । च । गोपाः । ऋजु । मर्तेषु । वृजिना । च । पश्यन् ॥eṣaḥ | syaḥ | mitrāvaruṇā | nṛ-cakṣāḥ | ubhe iti | ut | eti | sūryaḥ | abhi | jman | viśvasya | sthātuḥ | jagataḥ | ca | gopāḥ | ṛju | marteṣu | vṛjinā | ca | paśyan

एषःthis (one)
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → एष
स्यःthat (very one), he
स्यः:
Kartā (एषः के सह-सम्बन्धे) / deictic apposition
TypePronoun (enclitic/deictic)
Rootस (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स्य
मित्रावरुणाMitra and Varuṇa
मित्रावरुणा:
Kartā
TypeNoun (dual compound)
Rootमित्र + वरुण (प्रातिपदिक-द्वन्द्व)
नृचक्षाःhaving men as their sight; watchers of men
नृचक्षाः:
Kartā (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective (epithet)
Rootनृ + चक्षस् (बहुव्रीहि/कर्मधारय-प्रातिपदिक: ‘men-seeing’)
उभेboth (two)
उभे:
Kartā (उदेति इत्यस्य)
TypeAdjective/Pronoun
Rootउभ (सर्व/विशेषण-प्रातिपदिक)
उदेतिrises, goes up
उदेति:
Kriyā
TypeVerb
Rootउद् + इ (धातु: इ ‘to go’)
सूर्यःthe Sun
सूर्यः:
Kartā
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
अभिtowards, over, upon
अभि:
Upasarga/Adverbial
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
ज्मन्the earth/ground, region
ज्मन्:
Karma
TypeNoun
Rootज्मन् (प्रातिपदिक; वैदिक ‘earth/ground/region’)
विश्वस्यof all, of the whole
विश्वस्य:
Sambandha (genitive)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
स्थातुःof what stands; of the stationary
स्थातुः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun (agent noun)
Rootस्थातृ (कृदन्त-प्रातिपदिक; √स्था ‘to stand’ → स्थातृ ‘stander’)
जगतःof what moves; of the moving world
जगतः:
Sambandha (genitive)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक; ‘moving world’)
and
:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
गोपाःguardians, protectors
गोपाः:
Kartā (नाम-विशेषणम्)
TypeNoun
Rootगोपा (प्रातिपदिक; go + √पा ‘to protect’)
ऋजुstraight, rightly
ऋजु:
Kriyā-viśeṣaṇa
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootऋजु (अव्यय/विशेषण-प्रातिपदिक; here adverbially)
मर्तेषुamong mortals
मर्तेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमर्त (प्रातिपदिक)
वृजिनानिwrongs, sins, crooked deeds
वृजिनानि:
Karma (पश्यन् इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवृजिन (प्रातिपदिक; ‘crookedness, sin, wrong’)
and
:
Connector
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
पश्यन्seeing, observing
पश्यन्:
Kartā (participial, agreeing with subject)
TypeVerb (participle)
Root√पश् (धातु ‘to see’) → शतृ-प्रत्यय पश्यत्