HomeRig VedaMandala 7Sukta 5Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.5

Rishi: Vasiṣṭha (Vāsiṣṭha tradition for Maṇḍala 7; specific attribution within 7.5 not provided in input)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh (probable; not explicitly provided in input)

त्वद्भिया विश आयन्नसिक्नीरसमना जहतीर्भोजनानि । वैश्वानर पूरवे शोशुचानः पुरो यदग्ने दरयन्नदीदेः ॥

त्वद्भि॒या विश॑ आय॒न्नसि॑क्नीरसम॒ना जह॑ती॒र्भोज॑नानि । वैश्वा॑नर पू॒रवे॒ शोशु॑चान॒: पुरो॒ यद॑ग्ने द॒रय॒न्नदी॑देः ॥

tvád-bhiyā́ víśa ā́yan ásiknīr asamanā́ jahatī́r bhójanāni | vaiśvānara pūráve śóśucānaḥ púro yád agne daráyan ádīdeḥ ||

By thy dread power the peoples moved; the dark and discordant forces abandoned their enjoyments. O Vaiśvānara, flaming for Pūru, when thou didst rend the strongholds, O Agni, thou didst blaze forth—clearing the way for the soul’s rightful habitation.

त्वत् । भि॒या । विशः॑ । आ॒य॒न् । असि॑क्नीः । अ॒स॒म॒नाः । जह॑तीः । भोज॑नानि । वैश्वा॑नर । पू॒रवे॑ । शोशु॑चानः । पुरः॑ । यत् । अ॒ग्ने॒ । द॒रय॑न् । अदी॑देः ॥त्वत् । भिया । विशः । आयन् । असिक्नीः । असमनाः । जहतीः । भोजनानि । वैश्वानर । पूरवे । शोशुचानः । पुरः । यत् । अग्ने । दरयन् । अदीदेः ॥tvat | bhiyā | viśaḥ | āyan | asiknīḥ | asamanāḥ | jahatīḥ | bhojanāni | vaiśvānara | pūrave | śośucānaḥ | puraḥ | yat | agne | darayan | adīdeḥ

त्वद्भियाःfrom fear of you
त्वद्भियाः:
अपादान (भय-हेतु/कारण-रूपेण) / हेतु
TypeNoun/Pronoun (compound sense)
Rootत्वद् (युष्मद्-प्रत्ययान्त सर्वनाम-प्रातिपदिक) + भिया (√भी ‘भय’ से स्त्री. ‘भिया’)
विशःthe clans/peoples
विशः:
कर्तृ (आयन् के) / कर्ता
TypeNoun
Rootविश् (प्रातिपदिक ‘विś्’ = जन/प्रजा/कुल) अथवा ‘विś’ (people, clans)
आयन्came, approached
आयन्:
क्रिया
TypeVerb
Root√या (गमन) उपसर्ग ‘आ-’
असिक्नीःthe dark (women/ones)
असिक्नीः:
कर्तृ/विशेष्य-सम्बन्ध (विशः का विशेषण) अथवा समन्वयेन ‘स्त्रियः’
TypeAdjective (used substantively)
Rootअसिक्नी (प्रातिपदिक; ‘कृष्णा/श्यामा’, ‘dark’)
असमनाःnot of one mind, discordant
असमनाः:
विशेषण (असिक्नीः/विशः के) / कर्तृ-विशेषण
TypeAdjective
Rootअ- + समन (प्रातिपदिक; ‘समन’ = समान-मनस्/एकचित्त) → ‘असमन’
जहतिःabandons/abandon
जहतिः:
क्रिया
TypeVerb
Root√हा (त्याग)
भोजनानिprovisions, enjoyments, goods
भोजनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootभोजन (प्रातिपदिक; ‘भुज्/भोज’ से ‘भोजन’ = भोजन/भोग्य/सम्पत्ति)
वैश्वानरO Vaiśvānara (Agni)
वैश्वानर:
सम्बोधन
TypeNoun (proper epithet)
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक; ‘विश्वानर’ = ‘all-men’s/for all people’; अग्नि का नाम)
पूरवेfor Puru
पूरवे:
सम्प्रदान
TypeNoun (proper name)
Rootपूरु (प्रातिपदिक; Puru—वंश/राजा)
शोशुचानःblazing, shining intensely
शोशुचानः:
कर्तृ-विशेषण (अग्नेः) / कर्ता
TypeParticiple (verbal adjective)
Root√शुच् (दीप्ति/शोच्) — कृत्: शानच् (मध्यम/आत्मनेपदी वर्तमान कृदन्त) → ‘शोशुचान’ (intensive/reduplicated present participle, Vedic)
पुरःfortresses
पुरः:
कर्म
TypeNoun
Rootपुर्/पुर (प्रातिपदिक; ‘fortified place, stronghold’)
यत्when
यत्:
सम्बन्ध (काल/प्रसङ्ग) / अव्यय
TypeIndeclinable/Relative pronoun
Rootयद् (सर्वनाम; सम्बन्ध/यदा-तदा)
अग्नेO Agni
अग्ने:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
दरयन्splitting, cleaving
दरयन्:
कर्तृ-विशेषण (अग्नेः) / साधन-भाव
TypeParticiple
Root√दॄ/√दर् (विदारण/भेदन ‘to split, cleave’) — शतृ (वर्तमान कृदन्त) ‘दरयन्त्’
अदीदेःyou have blazed, shone forth
अदीदेः:
क्रिया
TypeVerb
Root√दीद्/√दी (दीप्ति ‘to shine, blaze’) — लिट् (perfect) वेदिक रूप ‘अदीदेः’