HomeRig VedaMandala 7Sukta 5Mantra 2
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 2

Sukta 7.5

Rishi: Vasiṣṭha (Vāsiṣṭha tradition for Maṇḍala 7; specific attribution within 7.5 not provided in input)
Devata: Agni Vaiśvānara
Chandas: Triṣṭubh (probable for this section; not explicitly provided in input)

पृष्टो दिवि धाय्यग्निः पृथिव्यां नेता सिन्धूनां वृषभः स्तियानाम् । स मानुषीरभि विशो वि भाति वैश्वानरो वावृधानो वरेण ॥

पृ॒ष्टो दि॒वि धाय्य॒ग्निः पृ॑थि॒व्यां ने॒ता सिन्धू॑नां वृष॒भः स्तिया॑नाम् । स मानु॑षीर॒भि विशो॒ वि भा॑ति वैश्वान॒रो वा॑वृधा॒नो वरे॑ण ॥

pṛṣṭó diví dhāyy agníḥ pṛthivyā́ṃ netā́ síndhūnāṃ vṛṣabháḥ stiyā́nām | sá mā́nuṣīr abhí víśo ví bhāti vaiśvānaró vāvṛdhānó váreṇa ||

Established aloft in the luminous heaven, Agni is set; on earth he becomes the Leader of the currents and the strong Bull of the firm foundations. He shines out over the human peoples—Vaiśvānara, increasing by the chosen excellence, widening the field of the soul’s light.

पृ॒ष्टः । दि॒वि । धायि॑ । अ॒ग्निः । पृ॒थि॒व्याम् । ने॒ता । सिन्धू॑नाम् । वृ॒ष॒भः । स्तिया॑नाम् । सः । मानु॑षीः । अ॒भि । विशः॑ । वि । भा॒ति॒ । वै॒श्वा॒न॒रः । व॒वृ॒धा॒नः । वरे॑ण ॥पृष्टः । दिवि । धायि । अग्निः । पृथिव्याम् । नेता । सिन्धूनाम् । वृषभः । स्तियानाम् । सः । मानुषीः । अभि । विशः । वि । भाति । वैश्वानरः । ववृधानः । वरेण ॥pṛṣṭaḥ | divi | dhāyi | agniḥ | pṛthivyām | netā | sindhūnām | vṛṣabhaḥ | stiyānām | saḥ | mānuṣīḥ | abhi | viśaḥ | vi | bhāti | vaiśvānaraḥ | vavṛdhānaḥ | vareṇa

पृष्टःsprinkled/strewn (with offerings), covered
पृष्टः:
Kartā (अग्निः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपृष्ट (√पृछ्/√पृश् > पृष्ट ‘sprinkled/strewn/covered’; prātipadika)
दिविin heaven
दिवि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootदिव् (द्यु/दिव् ‘heaven’; prātipadika)
धायिwas placed/was established
धायि:
Kriyā
TypeVerb
Root√धा (धारणे/स्थापने)
अग्निःAgni (fire-god)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (prātipadika)
पृथिव्याम्on earth
पृथिव्याम्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootपृथिवी (prātipadika)
नेताleader/guide
नेता:
Kartā (अग्निः-समासार्थे विशेषणम्)
TypeNoun
Rootनेतृ (√नी ‘to lead’ + तृ; prātipadika)
सिन्धूनाम्of the rivers/streams
सिन्धूनाम्:
Sambandha (नेता-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootसिन्धु (prātipadika)
वृषभःbull (i.e., strong one)
वृषभः:
Kartā (अग्निः-विशेषणम्)
TypeNoun
Rootवृषभ (prātipadika)
स्तियानाम्of the praises/songs
स्तियानाम्:
Sambandha (वृषभः-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootस्तिया (स्ति/स्त्यै? Vedic prātipadika; ‘songs/praises’ in RV usage)
सःhe
सः:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (sarvanāma-prātipadika)
मानुषीःhuman
मानुषीः:
Karma (विशः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमानुषी (prātipadika)
अभिtowards, over
अभि:
Upapada (क्रियाविशेषणम्)
TypeIndeclinable
Rootअभि (upasarga/avyaya)
विशःthe clans/peoples
विशः:
Karma
TypeNoun
Rootविश् (prātipadika ‘clans/settlements/peoples’)
विapart, forth, widely
वि:
Upasarga
TypeIndeclinable
Rootवि (upasarga/avyaya)
भातिshines
भाति:
Kriyā
TypeVerb
Root√भा (दीप्तौ)
वैश्वानरःVaiśvānara (Agni as ‘belonging to all men’)
वैश्वानरः:
Kartā (सः = अग्निः)
TypeNoun
Rootवैश्वानर (विश्/विश्व + आनर; prātipadika, epithet of Agni)
वावृधानःgrowing strong, waxing
वावृधानः:
Kartā (वैश्वानरः-विशेषणम्)
TypeParticiple (Adjectival)
Root√वृध् (वर्धने) > वावृधान (intensive/perfect-participle stem; Vedic)
वरेणby/with (his) excellence/boon
वरेण:
Karaṇa (हेतु/साधनभावः)
TypeNoun
Rootवर (prātipadika ‘choice, boon, excellence’)