Mantra 8
Sukta 7.31
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra (with Maruts as associated powers)
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
तं त्वा मरुत्वती परि भुवद्वाणी सयावरी । नक्षमाणा सह द्युभिः ॥
Samhita Patha (IAST)
तं त्वा॑ म॒रुत्व॑ती॒ परि॒ भुव॒द्वाणी॑ स॒याव॑री । नक्ष॑माणा स॒ह द्युभि॑: ॥
Transliteration
táṃ tvā marútvatī pári bhúvad vā́ṇī sayā́varī | nákṣamāṇā sahá dyúbhiḥ ||
Translation
Around you moves the word full of the Maruts, wide-travelling; growing in its reach together with the lights, it encompasses you in the act of manifestation.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । त्वा॒ । म॒रुत्व॑ती । परि॑ । भुव॑त् । वाणी॑ । स॒ऽयाव॑री । नक्ष॑माणा । स॒ह । द्युऽभिः॑ ॥तम् । त्वा । मरुत्वती । परि । भुवत् । वाणी । सयावरी । नक्षमाणा । सह । द्युभिः ॥tam | tvā | marutvatī | pari | bhuvat | vāṇī | sa-yāvarī | nakṣamāṇā | saha | dyu-bhi ḥ
Word by Word
तम्him; that (one)
तम्:
कर्म (स्तुत्य/सम्बोधन-प्रसङ्गे ‘him/that one’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou (acc. sg.)
त्वा:
कर्म
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मरुत्वतीaccompanied by the Maruts; Marut-possessing
मरुत्वती:
कर्तृ (वाणी/स्तुति-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootमरुत्वत् (मरुत् + वत्) (विशेषण-प्रातिपदिक)
परिaround; all around; fully
परि:
उपपद-सम्बन्धः (क्रियाविशेषणम्: ‘around/fully’)
TypeIndeclinable
Rootपरि (उपसर्ग/अव्यय)
भुवद्वाणीthe (ever-)becoming/abiding speech; the living/active utterance
भुवद्वाणी:
कर्तृ
TypeNoun (compound)
Rootभुवद्-वाणी (भू √भू ‘to be’ → भुवद् (वर्तमान-कृदन्त) + वाणी ‘speech’)
सयावरीswift/impelling (speech); a rushing/urging one
सयावरी:
कर्तृ (वाणी-विशेषणम्)
TypeAdjective/Noun
Rootसयावरि/सयावरी (प्रातिपदिक; वैदिक-विशेषण/नाम)
नक्षमाणाreaching; attaining; coming up to
नक्षमाणा:
कर्तृ
TypeParticiple
Root√नक्ष् (नक्ष्/नश्-सम्बद्धः; ‘to reach/attain, to come to’), वर्तमान-कृदन्त
सहtogether with
सह:
सहकारक/सहयोग (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय/उपपद)
द्युभिःwith the lights; with the bright days (rays)
द्युभिः:
करण/सहयोग (सह-योगे ‘with the lights/with the days’)
TypeNoun
Rootद्युभ्/द्यु (प्रातिपदिक: ‘sky, day, brightness’)