Mantra 6
Sukta 7.31
Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
त्वं वर्मासि सप्रथः पुरोयोधश्च वृत्रहन् । त्वया प्रति ब्रुवे युजा ॥
Samhita Patha (IAST)
त्वं वर्मा॑सि स॒प्रथ॑: पुरोयो॒धश्च॑ वृत्रहन् । त्वया॒ प्रति॑ ब्रुवे यु॒जा ॥
Transliteration
tváṃ vármāsi sapráthaḥ puroyódhaś ca vṛtrahan | tváyā práti bruve yujā́ ||
Translation
You are the wide-spread armor, the fighter in front, O slayer of Vṛtra; yoked with you as companion-force, I speak my answering word.
Padapatha (Word Analysis)
त्वम् । वर्म॑ । अ॒सि॒ । स॒ऽप्रथः॑ । पु॒रः॒ऽयो॒धः । च॒ । वृ॒त्र॒ऽह॒न् । त्वया॑ । प्रति॑ । ब्रु॒वे॒ । यु॒जा ॥त्वम् । वर्म । असि । सप्रथः । पुरःयोधः । च । वृत्रहन् । त्वया । प्रति । ब्रुवे । युजा ॥tvam | varma | asi | sa-prathaḥ | puraḥ-yodhaḥ | ca | vṛtra-han | tvayā | prati | bruve | yujā
Word by Word
त्वम्thou, you
त्वम्:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वर्माarmor, protection
वर्मा:
प्रधानीय-विशेष्य (सम्बन्धः: ‘त्वं वर्मा असि’)
TypeNoun
Rootवर्मन् (प्रातिपदिक)
असिyou are
असि:
क्रिया (सम्बन्ध-क्रिया: ‘art/are’)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
सप्रथःwidely-spreading, far-extending
सप्रथः:
विशेषण (त्वम्/इन्द्रः प्रति)
TypeAdjective
Rootसु- + प्रथ (प्रथ्/प्रथय् ‘to spread, be broad’) → प्रथ (प्रातिपदिक); उपसर्ग: सु-
पुरोयोधःforemost fighter, champion in front
पुरोयोधः:
विशेषण (त्वम्/इन्द्रः प्रति)
TypeNoun (compound epithet)
Rootपुरस्/पुरो (अव्यय/उपपद) + योध (प्रातिपदिक, ‘fighter’) ← युध् (धातु)
चand
च:
समुच्चय (and)
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
वृत्रहन्O slayer of Vṛtra
वृत्रहन्:
सम्बोधन (addressed to Indra)
TypeNoun (epithet)
Rootवृत्र (प्रातिपदिक) + हन् (धातु ‘to slay’) → हन्- (कृदन्त/प्रातिपदिक); समास: तत्पुरुष
त्वयाwith you, by you
त्वया:
करण
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
प्रतिtowards, in reply
प्रति:
दिशा/सम्बन्ध (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय)
ब्रुवेI speak
ब्रुवे:
क्रिया
TypeVerb
Rootब्रू (धातु ‘to speak’)
युजाas a yoked companion/ally; with a yoke (i.e., in harness)
युजा:
करण (सहाय-भाव: ‘as/with a yoked ally’)
TypeNoun
Rootयुज् (धातु ‘to yoke, join’) → युज्/युज (प्रातिपदिक ‘yoke, yoked companion’)