HomeRig VedaMandala 7Sukta 11Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.11

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

त्रिश्चिदक्तोः प्र चिकितुर्वसूनि त्वे अन्तर्दाशुषे मर्त्याय । मनुष्वदग्न इह यक्षि देवान्भवा नो दूतो अभिशस्तिपावा ॥

त्रिश्चि॑द॒क्तोः प्र चि॑कितु॒र्वसू॑नि॒ त्वे अ॒न्तर्दा॒शुषे॒ मर्त्या॑य । म॒नु॒ष्वद॑ग्न इ॒ह य॑क्षि दे॒वान्भवा॑ नो दू॒तो अ॑भिशस्ति॒पावा॑ ॥

tríś cid aktóḥ prá cikitúr vásūni tvé antár dāśúṣe mártyāya | manuṣvád agna ihá yákṣi devā́n bhávā no dūtó abhiśastí-pāvā ||

Even thrice in the night your riches awaken into clear knowledge within you for the mortal who gives. O Agni, in the human way sacrifice here to the gods; become our messenger, a purifier who wards off the hostile word and its harm.

त्रिः । चि॒त् । अ॒क्तोः । प्र । चि॒कि॒तुः॒ । वसू॑नि । त्वे इति॑ । अ॒न्तः । दा॒शुषे॑ । मर्त्या॑य । म॒नु॒ष्वत् । अ॒ग्ने॒ । इ॒ह । य॒क्षि॒ । दे॒वान् । भव॑ । नः॒ । दू॒तः । अ॒भि॒श॒स्ति॒ऽपावा॑ ॥त्रिः । चित् । अक्तोः । प्र । चिकितुः । वसूनि । त्वे इति । अन्तः । दाशुषे । मर्त्याय । मनुष्वत् । अग्ने । इह । यक्षि । देवान् । भव । नः । दूतः । अभिशस्तिपावा ॥triḥ | cit | aktoḥ | pra | cikituḥ | vasūni | tve iti | antaḥ | dāśuṣe | martyāya | manuṣvat | agne | iha | yakṣi | devān | bhava | naḥ | dūtaḥ | abhiśasti-pāvā

त्रिःthrice
त्रिः:
Adhikaraṇa (काल/आवृत्तिविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक) → त्रिः (अव्यय)
चित्even, indeed
चित्:
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अक्तोःof the night (darkness)
अक्तोः:
Adhikaraṇa (काल-सम्बन्धः: ‘of the night/darkness’)
TypeNoun
Rootअक्तु (प्रातिपदिक; ‘रात्रि/अन्धकार’)
प्रforth, forward
प्र:
TypeIndeclinable
Rootप्र (उपसर्ग/अव्यय)
चिकितुःhas perceived/knows
चिकितुः:
Kartā (अग्निः/देवः—अध्याहृतः)
TypeVerb
Rootचित् (धातु; ‘चेतयति/जानाति’) → परिपूर्ण-रूप ‘चिकित्’
वसूनिgoods, treasures
वसूनि:
Karma
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
त्वेin you
त्वे:
Adhikaraṇa
TypePronoun
Rootत्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपपद)
दाशुषेto the worshipper/giver
दाशुषे:
Sampradāna
TypeNoun (participle used substantively)
Rootदाश्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा ‘to give’ → दाश्वांस् ‘giver/worshipper’)
मर्त्यायto the mortal
मर्त्याय:
Sampradāna
TypeNoun/Adjective
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
मनुष्वत्in the manner of Manu / as of old
मनुष्वत्:
Adhikaraṇa (रीति/प्रकार)
TypeIndeclinable (adverbial)
Rootमनु (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित; ‘like/according to’)
अग्नेO Agni
अग्ने:
Sambodhana
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
यक्षिworship, offer (sacrifice)
यक्षि:
— (आज्ञा; कर्ता = त्वम्/अग्निः)
TypeVerb
Rootयज् (धातु; ‘to worship/sacrifice’)
देवान्the gods
देवान्:
Karma
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
भवbecome, be
भव:
— (आज्ञा)
TypeVerb
Rootभू (धातु; ‘to be, become’)
नःour
नः:
Sampradāna/Śeṣa (सम्बन्धः: ‘our’)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दूतःmessenger
दूतः:
Kartā (भव—‘be our messenger’)
TypeNoun
Rootदूत (प्रातिपदिक)
अभिशस्तिपावाprotector from imprecation/hostile accusation
अभिशस्तिपावा:
Kartā-विशेषण
TypeAdjective (compound epithet)
Rootअभिशस्ति (प्रातिपदिक ‘imprecation/accusation’) + पाव (प्रातिपदिक/कृदन्त ‘protector/cleanser’, √पू ‘to purify/protect’) → समासः