HomeRig VedaMandala 7Sukta 103Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.103

Rishi: Vasiṣṭha (traditional)
Devata: Maṇḍūkāḥ / Waters (rain as activator)
Chandas: Triṣṭubh

यदीमेनाँ उशतो अभ्यवर्षीत्तृष्यावतः प्रावृष्यागतायाम् । अख्खलीकृत्या पितरं न पुत्रो अन्यो अन्यमुप वदन्तमेति ॥

यदी॑मेनाँ उश॒तो अ॒भ्यव॑र्षीत्तृ॒ष्याव॑तः प्रा॒वृष्याग॑तायाम् । अ॒ख्ख॒ली॒कृत्या॑ पि॒तरं॒ न पु॒त्रो अ॒न्यो अ॒न्यमुप॒ वद॑न्तमेति ॥

yádīm enā́m̐ uśató abhyàvarṣīt tṛṣyā́vataḥ prāvṛ́ṣy ā́gatāyām | akhkhalīkṛ́tyā pitáraṃ ná putró anyó anyám úpa vádantam eti ||

When the rain poured upon these yearning ones at the coming of the monsoon, then—stammering into utterance—one goes to another speaking, as a son to a father: the re-born speech seeks its source and learns again its rhythms.

यत् । ई॒म् । ए॒ना॒न् । उ॒श॒तः । अ॒भि । अव॑र्षीत् । तृ॒ष्याऽव॑तः । प्रा॒वृषि॑ । आऽग॑तायाम् । अ॒ख्ख॒ली॒कृत्य॑ । पि॒तर॑म् । न । पु॒त्रः । अ॒न्यः । अ॒न्यम् । उप॑ । वद॑न्तम् । ए॒ति॒ ॥यत् । ईम् । एनान् । उशतः । अभि । अवर्षीत् । तृष्यावतः । प्रावृषि । आगतायाम् । अख्खलीकृत्य । पितरम् । न । पुत्रः । अन्यः । अन्यम् । उप । वदन्तम् । एति ॥yat | īm | enān | uśataḥ | abhi | avarṣīt | tṛṣyāvataḥ | prāvṛṣi | āgatāyām | akhkhalīkṛtya | pitaram | na | putraḥ | anyaḥ | anyam | upa | vadantam | eti

यद्when, if
यद्:
TypeIndeclinable
Rootयद् (यद्-प्रातिपदिक/सर्वनाम)
ईम्indeed, just
ईम्:
TypeIndeclinable
Rootईम् (निपात)
एनान्these (them)
एनान्:
Karma
TypePronoun
Rootएतद्/इदम्-प्रत्ययान्त सर्वनाम (एना-)
उशतःof the desiring (one)
उशतः:
TypeAdjective
Rootउशत् (√वश्/उश् ‘इच्छ्/काम्’ से वर्तमान कृदन्त; ‘desiring’)
अभिtowards, upon
अभि:
TypeIndeclinable
Rootअभि (उपसर्ग/अव्यय)
अवर्षीत्rained
अवर्षीत्:
TypeVerb
Root√वृष् (वर्षणे ‘to rain’)
तृष्यावतःof the thirsty (one)
तृष्यावतः:
TypeAdjective
Rootतृष्यावत् (√तृष् ‘to thirst’ + -यावत्; ‘thirsting’)
प्रावृषिin the rainy season / at the rains
प्रावृषि:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootप्रावृष् (स्त्री. ‘rainy season, rains’)
आगतायाम्when it has arrived
आगतायाम्:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootआ-गम् (√गम् ‘to go/come’) → आगत (क्त, ‘come, arrived’)
अख्खलीकृत्यhaving croaked/chattered (making ‘akhkhali’)
अख्खलीकृत्य:
TypeIndeclinable
Rootअख्खली- (अनुकरण/ध्वन्यात्मक) + √कृ (करणे) → कृत्वा (क्त्वा)
पितरम्father
पितरम्:
Karma
TypeNoun
Rootपितृ (पिता)
like
:
TypeIndeclinable
Rootन (उपमा/निपात)
पुत्रःa son
पुत्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootपुत्र (son)
अन्यःone (other)
अन्यः:
Kartā
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (other)
अन्यम्another
अन्यम्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्य (other)
उपnear, up to
उप:
TypeIndeclinable
Rootउप (उपसर्ग/अव्यय)
वदन्तम्speaking
वदन्तम्:
Karma
TypeParticiple
Root√वद् (वदने ‘to speak’) → वदन्त् (शतृ)
एतिgoes, approaches
एति:
TypeVerb
Root√इ (गत्यर्थ ‘to go’) / ए (प्रसिद्ध रूप ‘to go’)