HomeRig VedaMandala 7Sukta 101Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 7.101

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Parjanya
Chandas: Triṣṭubh

इदं वचः पर्जन्याय स्वराजे हृदो अस्त्वन्तरं तज्जुजोषत् । मयोभुवो वृष्टयः सन्त्वस्मे सुपिप्पला ओषधीर्देवगोपाः ॥

इ॒दं वच॑: प॒र्जन्या॑य स्व॒राजे॑ हृ॒दो अ॒स्त्वन्त॑रं॒ तज्जु॑जोषत् । म॒यो॒भुवो॑ वृ॒ष्टय॑: सन्त्व॒स्मे सु॑पिप्प॒ला ओष॑धीर्दे॒वगो॑पाः ॥

idáṃ vácaḥ parjányāya svárāje hṛdó astv ántaraṃ tát jujoṣat | mayobhúvo vṛ́ṣṭayaḥ santu asmé su-pippalā́ óṣadhīr devágopāḥ ||

This word is for Parjanya, the self-king: let it be within the heart; may he accept it. May the rains that bring delight be for us; may the plants be well-fruited, guarded by the gods.

इ॒दम् । वचः॑ । प॒र्जन्या॑य । स्व॒ऽराजे॑ । हृ॒दः । अ॒स्तु॒ । अन्त॑रम् । तत् । जु॒जो॒ष॒त् । म॒यः॒ऽभुवः॑ । वृ॒ष्टयः॑ । स॒न्तु॒ । अ॒स्मे इति॑ । सु॒ऽपि॒प्प॒लाः । ओष॑धीः । दे॒वऽगो॑पाः ॥इदम् । वचः । पर्जन्याय । स्वराजे । हृदः । अस्तु । अन्तरम् । तत् । जुजोषत् । मयःभुवः । वृष्टयः । सन्तु । अस्मे इति । सुपिप्पलाः । ओषधीः । देवगोपाः ॥idam | vacaḥ | parjanyāya | sva-rāje | hṛdaḥ | astu | antaram | tat | jujoṣat | mayaḥ-bhuvaḥ | vṛṣṭayaḥ | santu | asme iti | su-pippalāḥ | oṣadhīḥ | deva-gopāḥ

इदम्this
इदम्:
Karma (वचः इदम् = ‘this utterance’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
वचःutterance, speech
वचः:
Kartā (जुजोषत् इत्यस्य कर्तृ-रूपेण) / विषयः
TypeNoun
Rootवचस् (प्रातिपदिक; √वच् ‘to speak’)
पर्जन्यायto Parjanya (Rain-god)
पर्जन्याय:
Sampradāna (यस्यार्थे/यस्य प्रति)
TypeNoun (देवता-नाम)
Rootपर्जन्य (प्रातिपदिक)
स्वराजेto the self-ruling (sovereign)
स्वराजे:
Sampradāna (पर्जन्यस्य विशेषणम्)
TypeNoun/Adjective (उपाधि)
Rootस्वराज् (प्रातिपदिक)
हृदःof the heart
हृदः:
सम्बन्ध (अन्तरम् इत्यस्य—‘of the heart’)
TypeNoun
Rootहृद्/हृदय (प्रातिपदिक)
अस्तुlet it be
अस्तु:
(क्रिया) विधेय
TypeVerb
Root√अस् ‘to be’
अन्तरम्inward, within
अन्तरम्:
पूरक/विधेय-विशेषण (अस्तु इत्यस्य)
TypeAdjective/Noun
Rootअन्तर (प्रातिपदिक) / अन्तरम् (अव्ययवत्)
तत्that
तत्:
Karma (जुजोषत्—‘may he accept that’)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
जुजोषत्may (he) accept / be pleased with
जुजोषत्:
(क्रिया) — कर्ता: पर्जन्यः (अध्याहृतः)
TypeVerb
Root√जुष् ‘to be pleased with, accept, enjoy’
मयोभुवःbringing delight, beneficent
मयोभुवः:
Kartā (सन्तु इत्यस्य) / विशेषणम् (वृष्टयः)
TypeAdjective
Rootमयोभू (प्रातिपदिक; मयस् ‘delight’ + √भू)
वृष्टयःrains, showers
वृष्टयः:
Kartā (सन्तु)
TypeNoun
Rootवृष्टि (प्रातिपदिक; √वृष् ‘to rain’)
सन्तुlet there be / may they be
सन्तु:
(क्रिया) विधेय
TypeVerb
Root√अस् ‘to be’
अस्मेfor us / among us
अस्मे:
Adhikaraṇa (अस्मासु ‘among/for us’) / Sampradāna (for us)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सुपिप्पलाःwell-fruiting, richly fruitful
सुपिप्पलाः:
Kartā (सन्तु) / विशेषणम् (ओषधीः)
TypeAdjective
Rootसु-पिप्पल (प्रातिपदिक; सु- + पिप्पल ‘fruitful/with good berries’)
ओषधीःplants, herbs
ओषधीः:
Karma (देवगोपाः—‘(protect) the plants’) / विषयः
TypeNoun
Rootओषधि (प्रातिपदिक)
देवगोपाःprotected by the gods / god-protectors
देवगोपाः:
Kartā (सन्तु—अध्याहृत-क्रिया: ‘भवन्तु/रक्षन्तु’)
TypeNoun/Adjective
Rootदेव-गोपा (प्रातिपदिक; गोपा ‘protector’ from √गुप्/√गोपाय ‘to protect’)