HomeRig VedaMandala 7Sukta 10Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 7.10

Rishi: Vasiṣṭha
Devata: Agni
Chandas: Triṣṭubh (probable)

अच्छा गिरो मतयो देवयन्तीरग्निं यन्ति द्रविणं भिक्षमाणाः । सुसंदृशं सुप्रतीकं स्वञ्चं हव्यवाहमरतिं मानुषाणाम् ॥

अच्छा॒ गिरो॑ म॒तयो॑ देव॒यन्ती॑र॒ग्निं य॑न्ति॒ द्रवि॑णं॒ भिक्ष॑माणाः । सु॒सं॒दृशं॑ सु॒प्रती॑कं॒ स्वञ्चं॑ हव्य॒वाह॑मर॒तिं मानु॑षाणाम् ॥

ácchā gíro matáyo deva-yántīr agníṃ yanti dráviṇaṃ bhíkṣamāṇāḥ | su-sandṛ́śaṃ su-pratī́kaṃ sváñcaṃ havya-vā́ham aratíṃ mā́nuṣāṇām ||

Toward him the words and the thoughts that seek the gods go, asking for the substance of plenitude. They go to Agni, fair to behold, of radiant face, self-straight in his movement, the carrier of the offering, the charioteer and guide of human journeys.

अच्छ॑ । गिरः॑ । म॒तयः॑ । दे॒व॒ऽयन्तीः॑ । अ॒ग्निम् । य॒न्ति॒ । द्रवि॑णम् । भिक्ष॑माणाः । सु॒ऽस॒न्दृश॑म् । सु॒ऽप्रती॑कम् । सु॒ऽअञ्च॑म् । ह॒व्य॒ऽवाह॑म् । अ॒र॒तिम् । मानु॑षाणाम् ॥अच्छ । गिरः । मतयः । देवयन्तीः । अग्निम् । यन्ति । द्रविणम् । भिक्षमाणाः । सुसन्दृशम् । सुप्रतीकम् । सुअञ्चम् । हव्यवाहम् । अरतिम् । मानुषाणाम् ॥accha | giraḥ | matayaḥ | deva-yantīḥ | agnim | yanti | draviṇam | bhikṣamāṇāḥ | su-sandṛśam | su-pratīkam | su-añcam | havya-vāham | aratim | mānuṣāṇām

अच्छाtowards, unto
अच्छा:
Adhikaraṇa (गत्यर्थे दिशासूचक) / उपसर्गवत्
TypeIndeclinable
Rootअञ्च् (अच्) / अव्यय-प्रातिपदिक ‘अच्छा’
गिरःhymns, songs (praises)
गिरः:
Kartā
TypeNoun
Rootगिर्- (स्त्री) ‘वाक्/स्तुति’
मतयःthoughts, devotions
मतयः:
Kartā (गिरः सह समुच्चित) / सहकर्ता
TypeNoun
Rootमति- (स्त्री) ‘धि/विचार/प्रार्थना’
देवयन्तीःseeking the gods; godward
देवयन्तीः:
Kartā-विशेषण (गिरः/मतयः) / भाव-हेतु
TypeAdjective/Participle
Rootदेवय् (धातु) → देवयन्त् (वर्तमान कृदन्त) / ‘देवयन्ती’
अग्निम्Agni (the Fire-god)
अग्निम्:
Karma
TypeNoun
Rootअग्नि- (पुं)
यन्तिgo, proceed
यन्ति:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु) ‘गच्छति’
द्रविणम्wealth, treasure
द्रविणम्:
Karma (भिक्षमाणाः इत्यस्य) / इष्ट-वस्तु
TypeNoun
Rootद्रविण- (नपुं) ‘धन/सम्पत्’
भिक्षमाणाःbegging, seeking (as suppliants)
भिक्षमाणाः:
Kartā (यन्ति इत्यस्य) / कर्तृ-विशेषण
TypeParticiple
Rootभिक्ष् (धातु) ‘याचते’ → भिक्षमाण (वर्तमान मध्यम/आत्मनेपद कृदन्त)
सुसंदृशम्fair to see, of good appearance
सुसंदृशम्:
Karma-विशेषण (हव्यवाहम्) / गुण
TypeAdjective
Rootसु- (उपसर्ग) + संदृश्/संदृश (प्रातिपदिक) ‘सुन्दर-दर्शन’
सुप्रतीकम्with a beautiful form/face
सुप्रतीकम्:
Karma-विशेषण (हव्यवाहम्)
TypeAdjective
Rootसु- + प्रतीक- (नपुं/पुं; ‘मुख/रूप/चिह्न’)
स्वञ्चम्self-moving / going of itself (swift, spontaneous)
स्वञ्चम्:
Karma-विशेषण (हव्यवाहम्)
TypeAdjective
Rootस्वञ्च- (विशेषण; ‘स्वयम्-अञ्च/स्वयम्-प्रवृत्त/स्वकीय-गमन’)
हव्यवाहम्the oblation-carrier (Agni)
हव्यवाहम्:
Karma (यन्ति इत्यस्य) / गन्तव्य
TypeNoun (epithet)
Rootहव्य- (नपुं ‘हविः’) + वाह (प्रातिपदिक; √वह् ‘वहति’) → समास ‘हव्यवाह’
अरतिम्distress, want, hardship
अरतिम्:
Karma (अपहर्तव्य/निवार्य-वस्तु; ‘अरति’ as what is removed) / फल-सम्बन्ध
TypeNoun
Rootअरति- (स्त्री) ‘अभाव/असुख/क्लेश’ (निरुक्त-परम्परा: ‘अ-रति’)
मानुषाणाम्of men, of mortals
मानुषाणाम्:
Ṣaṣṭhī-sambandha (अरतेः) / सम्बन्ध
TypeNoun/Adjective
Rootमानुष- (विशेषण/नाम; ‘मनुष्य-संबन्धी’)