HomeRig VedaMandala 6Sukta 8Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 6.8

Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya)
Devata: Agni Vaiśvānara (with Mitra-function imagery)
Chandas: Triṣṭubh

व्यस्तभ्नाद्रोदसी मित्रो अद्भुतोऽन्तर्वावदकृणोज्ज्योतिषा तमः । वि चर्मणीव धिषणे अवर्तयद्वैश्वानरो विश्वमधत्त वृष्ण्यम् ॥

व्य॑स्तभ्ना॒द्रोद॑सी मि॒त्रो अद्भु॑तोऽन्त॒र्वाव॑दकृणो॒ज्ज्योति॑षा॒ तम॑: । वि चर्म॑णीव धि॒षणे॑ अवर्तयद्वैश्वान॒रो विश्व॑मधत्त॒ वृष्ण्य॑म् ॥

vy àstabhnād ródasī mitró ádbhuto 'ntár-vāvad akṛṇoj jyótiṣā támaḥ | ví carmaṇīva dhiṣáṇe avartayad vaiśvānaráḥ víśvam adhatta vṛ́ṣṇyam ||

He set firm the two worlds, wondrous like Mitra; inwardly he made the darkness by the light—turning the hidden into a field of seeing. As if spreading two skins, he widened the two inspirations; Vaiśvānara established the whole vast force of the Bull within creation.

वि । अ॒स्त॒भ्ना॒त् । रोद॑सी॒ इति॑ । मि॒त्रः । अद्भु॑तः । अ॒न्तः॒ऽवाव॑त् । अ॒कृ॒णो॒त् । ज्योति॑षा । तमः॑ । वि । चर्म॑णीइ॒वेति॒ चर्म॑णीऽइव । धि॒षणे॒ इति॑ । अ॒व॒र्त॒य॒त् । वै॒श्वा॒न॒रः । विश्व॑म् । अ॒ध॒त्त॒ । वृष्ण्य॑म् ॥वि । अस्तभ्नात् । रोदसी इति । मित्रः । अद्भुतः । अन्तःवावत् । अकृणोत् । ज्योतिषा । तमः । वि । चर्मणीइवेति चर्मणीइव । धिषणे इति । अवर्तयत् । वैश्वानरः । विश्वम् । अधत्त । वृष्ण्यम् ॥vi | astabhnāt | rodasī iti | mitraḥ | adbhutaḥ | antaḥ-vāvat | akṛṇot | jyotiṣā | tamaḥ | vi | carmaṇīivet icarmaṇī-iva | dhiṣaṇeiti | avartayat | vaiśvānaraḥ | viśvam | adhatta | vṛṣṇyam

व्यस्तभ्नात्he propped apart / upheld
व्यस्तभ्नात्:
Kriyā (मुख्य क्रिया)
TypeVerb
Rootस्तभ् (स्तम्भ्) धातु
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
Karma
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-युगल ‘द्यावा-पृथिवी’)
मित्रःMitra
मित्रः:
Kartā
TypeNoun
Rootमित्र (प्रातिपदिक)
अद्भुतःwondrous
अद्भुतः:
Kartā (विशेषण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअद्भुत (प्रातिपदिक)
अन्तर्वावत्having an interior / inwardly pervading
अन्तर्वावत्:
Karma (विशेषण-सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootअन्तर् + वावत् (वावत् = ‘युक्त/समन्वित’ प्रकारक विशेषण)
अकृणोत्he made
अकृणोत्:
Kriyā (सहायक/अनु-क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ धातु
ज्योतिषाwith light
ज्योतिषा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक)
तमःdarkness
तमः:
Karma
TypeNoun
Rootतमस् (प्रातिपदिक)
विapart, asunder
वि:
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/निपात)
चर्मणी(two) hides
चर्मणी:
Karma (उपमान-आधारः)
TypeNoun
Rootचर्मन् (प्रातिपदिक)
इवlike
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
धिषणेthe two (divine) powers / inspirations
धिषणे:
Karma
TypeNoun
Rootधिषणा (प्रातिपदिक)
अवर्तयत्he caused to turn/roll; he spread out
अवर्तयत्:
Kriyā
TypeVerb
Rootवृत्/वर्त् धातु (वर्तयति = causative)
वैश्वानरःVaiśvānara (Agni)
वैश्वानरः:
Kartā
TypeNoun
Rootवैश्वानर (प्रातिपदिक)
विश्वम्all; the whole
विश्वम्:
Karma
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
अधत्तhe placed / established
अधत्त:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा धातु
वृष्ण्यम्manly power; heroic strength
वृष्ण्यम्:
Karma (विश्वम् इत्यस्य विशेषण/विधेय)
TypeNoun/Adjective
Rootवृष्ण्य (प्रातिपदिक)