HomeRig VedaMandala 6Sukta 69Mantra 5
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 5

Sukta 6.69

Rishi: Bharadvāja (traditional).
Devata: Indra-Viṣṇu.
Chandas: Triṣṭubh.

इन्द्राविष्णू तत्पनयाय्यं वां सोमस्य मद उरु चक्रमाथे । अकृणुतमन्तरिक्षं वरीयोऽप्रथतं जीवसे नो रजांसि ॥

इन्द्रा॑विष्णू॒ तत्प॑न॒याय्यं॑ वां॒ सोम॑स्य॒ मद॑ उ॒रु च॑क्रमाथे । अकृ॑णुतम॒न्तरि॑क्षं॒ वरी॒योऽप्र॑थतं जी॒वसे॑ नो॒ रजां॑सि ॥

indrā́viṣṇū tát panayā́yyaṃ vāṃ sómasya máda urú cakramā́the | ákṛṇutam antárikṣaṃ várīyo ’práthataṃ jīvásē no rájāṃsi ||

O Indra and Viṣṇu, in the Soma’s ecstasy you made wide that which is worthy of wonder; you fashioned the mid-world into a greater openness and you spread out the realms for our living.

इन्द्रा॑विष्णू॒ इति॑ । तत् । प॒न॒याय्य॑म् । वा॒म् । सोम॑स्य । मदे॑ । उ॒रु । च॒क्र॒मा॒थे॒ इति॑ । अकृ॑णुतम् । अ॒न्तरि॑क्षम् । वरी॑यः । अप्र॑थतम् । जी॒वसे॑ । नः॒ । रजां॑सि ॥इन्द्राविष्णू इति । तत् । पनयाय्यम् । वाम् । सोमस्य । मदे । उरु । चक्रमाथे इति । अकृणुतम् । अन्तरिक्षम् । वरीयः । अप्रथतम् । जीवसे । नः । रजांसि ॥indrāviṣṇūiti | tat | panayāyyam | vām | somasya | made | uru | cakramātheiti | akṛṇutam | antarikṣam | varīyaḥ | aprathatam | jīvase | naḥ | rajāṃsi

इन्द्राविष्णूO Indra and Viṣṇu
इन्द्राविष्णू:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootइन्द्र + विष्णु (प्रातिपदिक) (द्वन्द्व-समास)
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पनयाय्यम्praiseworthy, to be admired
पनयाय्यम्:
Karma
TypeAdjective
Rootपनयाय्य (विशेषण-प्रातिपदिक; *पनय* ‘प्रशंसा/स्तुति’ इत्यादि-भाव)
वाम्of you two / you two
वाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम)
सोमस्यof Soma
सोमस्य:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
मदेin the exhilaration (intoxication)
मदे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
उरुwide, broad
उरु:
Karma
TypeAdjective
Rootउरु (विशेषण-प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (निपात)
चक्रमाथेyou two strode forth / stepped out
चक्रमाथे:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + आ (उपसर्ग) ; ‘आ-क्रम्’
अकृणुतम्you two made
अकृणुतम्:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
अन्तरिक्षम्the midspace, atmosphere
अन्तरिक्षम्:
Karma
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
वरीयःwider, more spacious
वरीयः:
Karma
TypeAdjective
Rootवरीयस् (तुलनात्मक-प्रातिपदिक; उरु/वर ‘विस्तार’ भाव)
अप्रथतम्you two spread out
अप्रथतम्:
Kartā (क्रियापद)
TypeVerb
Rootप्रथ् (धातु) + आ (उपसर्ग) ; ‘आ-प्रथ्’
जीवसेfor (our) living, for life
जीवसे:
Sampradāna
TypeNoun
Rootजीव् (धातु) → जीवस्/जीव (नामधातु-भाव) / ‘जीवसे’ (दातिव्-रूप)
नःfor us / of us
नः:
सम्बन्ध (Genitive)
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
रजांसिthe regions, spaces (realms)
रजांसि:
Karma
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)