Mantra 4
Sukta 6.60
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indrāgnī
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
ता हुवे ययोरिदं पप्ने विश्वं पुरा कृतम् । इन्द्राग्नी न मर्धतः ॥
Samhita Patha (IAST)
ता हु॑वे॒ ययो॑रि॒दं प॒प्ने विश्वं॑ पु॒रा कृ॒तम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी न म॑र्धतः ॥
Transliteration
tā́ huvé yáyor idáṃ papné víśvaṃ purā́ kṛtám | indrā́gnī ná mardhataḥ ||
Translation
Those two I call—by whom this entire world, formed from of old, has been pervaded and upheld; Indra and Agni do not fail or grow faint in the work.
Padapatha (Word Analysis)
ता । हु॒वे॒ । ययोः॑ । इ॒दम् । प॒प्ने । विश्व॑म् । पु॒रा । कृ॒तम् । इ॒न्द्रा॒ग्नी इति॑ । न । म॒र्ध॒तः॒ ॥ता । हुवे । ययोः । इदम् । पप्ने । विश्वम् । पुरा । कृतम् । इन्द्राग्नी इति । न । मर्धतः ॥tā | huve | yayoḥ | idam | papne | viśvam | purā | kṛtam | indrāgnī iti | na | mardhataḥ
Word by Word
ताःthose (two) / them
ताः:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हुवेI invoke / I call
हुवे:
—
TypeVerb
Root√ह्वे (ह्वयति/ह्वयते) ‘आह्वाने’
ययोःof whom (of the two)
ययोः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्म (पप्ने इत्यस्य)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
पप्नेhas pervaded / has reached
पप्ने:
—
TypeVerb
Root√पप्/√पन् (वैदिक) ‘व्याप्तौ/प्रापणे’ (पर्याय: √आप् ‘व्याप्तौ’)
विश्वम्all, the whole (universe)
विश्वम्:
कर्म (पप्ने इत्यस्य)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (प्रातिपदिक)
पुराformerly, before
पुरा:
अधिकारण (काल)
TypeIndeclinable
Rootपुरा (अव्यय)
कृतम्made, created
कृतम्:
—
TypeParticiple (past passive)
Root√कृ ‘करणे’ → कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
इन्द्राग्नीIndra and Agni
इन्द्राग्नी:
कर्तृ
TypeNoun (dual deity compound)
Rootइन्द्र + अग्नि (समास: द्वन्द्व)
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
मर्धतःthey are harmed / they suffer injury
मर्धतः:
—
TypeVerb
Root√मृध्/√मर्ध् ‘हिंसायाम्/पीडने’