Mantra 10
Sukta 6.60
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Agni (explicitly foregrounded though within Indrāgnī hymn sequence)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
तमीळिष्व यो अर्चिषा वना विश्वा परिष्वजत् । कृष्णा कृणोति जिह्वया ॥
Samhita Patha (IAST)
तमी॑ळिष्व॒ यो अ॒र्चिषा॒ वना॒ विश्वा॑ परि॒ष्वज॑त् । कृ॒ष्णा कृ॒णोति॑ जि॒ह्वया॑ ॥
Transliteration
tám īḷiṣva yó arcíṣā vánā víśvā pariṣvájat | kṛṣṇā́ kṛṇóti jihváyā ||
Translation
Adore Him—who with his flame embraces all the woods; who with his tongue makes the dark things luminous for the work.
Padapatha (Word Analysis)
तम् । ई॒ळि॒ष्व॒ । यः । अ॒र्चिषा॑ । वना॑ । विश्वा॑ । प॒रि॒ऽस्वज॑त् । कृ॒ष्णा । कृ॒णोति॑ । जि॒ह्वया॑ ॥तम् । ईळिष्व । यः । अर्चिषा । वना । विश्वा । परिस्वजत् । कृष्णा । कृणोति । जिह्वया ॥tam | īḷiṣva | yaḥ | arciṣā | vanā | viśvā | pari-svajat | kṛṣṇā | kṛṇoti | jihvayā
Word by Word
तम्him / that (one)
तम्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईळिष्वpraise! / invoke!
ईळिष्व:
(वाक्य-क्रिया) —
TypeVerb
Rootईळ् (ईळते/ईळति) ‘स्तु/प्रार्थ’
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सम्बन्ध-सर्वनाम)
अर्चिषाwith flame / with radiance
अर्चिषा:
करण
TypeNoun
Rootअर्चिस् (नपुंसकलिङ्ग) ‘ज्वाला/तेजस्’
वनानिwoods / fuel (logs)
वनानि:
कर्म
TypeNoun
Rootवन (नपुंसकलिङ्ग) ‘वन/काष्ठ/इन्धन’
विश्वानिall
विश्वानि:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootविश्व (सर्व/समस्त) (नपुंसकलिङ्ग)
परिष्वजत्embraced / enfolded
परिष्वजत्:
(वाक्य-क्रिया) —
TypeVerb
Rootपरि-स्वञ्ज्/स्वज् ‘आलिङ्ग्/परिगृह्’
कृष्णानिblack (forms/colours)
कृष्णानि:
कर्म
TypeAdjective
Rootकृष्ण (नपुंसकलिङ्ग) ‘काला/धूम्र’
कृणोतिmakes / turns
कृणोति:
(वाक्य-क्रिया) —
TypeVerb
Rootकृ (करोति) ‘करण’
जिह्वयाwith (his) tongue
जिह्वया:
करण
TypeNoun
Rootजिह्वा (स्त्रीलिङ्ग) ‘जिह्वा’