Mantra 11
Sukta 6.60
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra (with Agni implied via ‘iddha’)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
य इद्ध आविवासति सुम्नमिन्द्रस्य मर्त्यः । द्युम्नाय सुतरा अपः ॥
Samhita Patha (IAST)
य इ॒द्ध आ॒विवा॑सति सु॒म्नमिन्द्र॑स्य॒ मर्त्य॑: । द्यु॒म्नाय॑ सु॒तरा॑ अ॒पः ॥
Transliteration
yá iddhá āvivā́sati sumnám índrasya mártyaḥ | dyumnā́ya sutárā́ apáḥ ||
Translation
The mortal who, when the Fire is kindled, serves to win the gracious favour of Indra, finds the currents that carry him safely towards luminous victory.
Padapatha (Word Analysis)
यः । इ॒द्धे । आ॒ऽविवा॑सति । सु॒म्नम् । इन्द्र॑स्य । मर्त्यः॑ । द्यु॒म्नाय॑ । सु॒ऽतराः॑ । अ॒पः ॥यः । इद्धे । आविवासति । सुम्नम् । इन्द्रस्य । मर्त्यः । द्युम्नाय । सुतराः । अपः ॥yaḥ | iddhe | āvivāsati | sumnam | indrasya | martyaḥ | dyumnāya | su-tarāḥ | apaḥ
Word by Word
यःwho (he who)
यः:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
इद्धःkindled / indeed
इद्धः:
(यः इद्धः) विशेषण-सम्बन्धः (कर्तृविशेषणम्)
TypeParticiple / Indeclinable (Vedic)
Rootइन्ध् (धातु) → इद्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक, भूतकृदन्त) अथवा इद् (निपात) + ध (एन्क्लिटिक) (पदपाठ-परम्परा)
आविवासतिworships / serves / pays homage
आविवासति:
Kartā (यः) → क्रिया
TypeVerb
Rootवि-वस् (धातु, ‘उपासते/सेवते/पूजयति’) + आ (उपसर्ग) ; (वेदिक) आविवासति = आवि-वास-ति (इच्छार्थ/आवृत्त्यर्थ-प्रयोगः)
सुम्नम्favor, grace, good will
सुम्नम्:
Karma
TypeNoun
Rootसुम्न (प्रातिपदिक)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
मर्त्यःa mortal
मर्त्यः:
Kartā (यः … मर्त्यः) सहसंबन्धः
TypeNoun
Rootमर्त्य (प्रातिपदिक)
द्यु॒म्नायfor glory, for splendor
द्यु॒म्नाय:
Sampradāna (प्रयोजन/लाभार्थ) अथवा Adhikaraṇa-प्रायः (उद्देश्य)
TypeNoun
Rootद्यु॒म्न (प्रातिपदिक)
सुतराःvery helpful / excellent (as aids)
सुतराः:
Karma/ Kartā-विशेषणम् (अपः-विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु-तर (प्रातिपदिक; ‘अत्यन्तं तर/श्रेष्ठतर’)
अपःhelps, services / (also) waters
अपः:
Kartā (अन्त्यपादे निहित-क्रियायाः सह: ‘(भवन्ति/सन्ति)’)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक; वेदिके ‘अपः’ = ‘waters’/‘works, deeds, services’)