Mantra 6
Sukta 6.53
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Pūṣan
Chandas: Anuṣṭubh (probable; verify metrically)
Samhita Patha (Devanagari)
वि पूषन्नारया तुद पणेरिच्छ हृदि प्रियम् । अथेमस्मभ्यं रन्धय ॥
Samhita Patha (IAST)
वि पू॑ष॒न्नार॑या तुद प॒णेरि॑च्छ हृ॒दि प्रि॒यम् । अथे॑म॒स्मभ्यं॑ रन्धय ॥
Transliteration
ví pū́ṣann ā́rayā tuda paṇér íccha hṛdí priyám | áthém asmábhyaṁ randhaya ||
Translation
O Pūṣan, strike apart with the piercing point; seek out in the Paṇi’s heart what is dear (the hidden delight and light). Then make it come under our right possession.
Padapatha (Word Analysis)
वि । पू॒ष॒न् । आर॑या । तु॒द॒ । प॒णेः । इ॒च्छ॒ । हृ॒दि । प्रि॒यम् । अथ॑ । ई॒म् । अ॒स्मभ्य॑म् । र॒न्ध॒य॒ ॥वि । पूषन् । आरया । तुद । पणेः । इच्छ । हृदि । प्रियम् । अथ । ईम् । अस्मभ्यम् । रन्धय ॥vi | pūṣan | ārayā | tuda paṇeḥ | iccha | hṛdi | priyam | atha | īm | asmabhyam | randhaya
Word by Word
विapart, asunder; forth (prefix)
वि:
—
TypeIndeclinable
Rootवि (उपसर्ग/अव्यय)
पूषन्O Pūṣan
पूषन्:
सम्बोधन
TypeNoun
Rootपूषन् (प्रातिपदिक)
आरयाwith an awl/spike
आरया:
करण
TypeNoun
Rootआरा (प्रातिपदिक)
तुदpierce, prod!
तुद:
क्रिया
TypeVerb
Rootतुद्
पणेःof the Paṇi (miser/demon-trader)
पणेः:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
इच्छseek!
इच्छ:
क्रिया
TypeVerb
Rootइष्
हृदिin the heart
हृदि:
अधिकरण
TypeNoun
Rootहृद् (प्रातिपदिक)
प्रियम्the dear (thing), what is cherished
प्रियम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
अथthen, thereafter
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
इमम्this (one/this man)
इमम्:
कर्म
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अस्मभ्यम्to us
अस्मभ्यम्:
सम्प्रदान
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
रन्धयsubject/hand over; make (him) yield!
रन्धय:
क्रिया
TypeVerb
Rootरन्ध्