HomeRig VedaMandala 6Sukta 46Mantra 3
Previous Mantra
Next Mantra

Mantra 3

Sukta 6.46

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh

यः सत्राहा विचर्षणिरिन्द्रं तं हूमहे वयम् । सहस्रमुष्क तुविनृम्ण सत्पते भवा समत्सु नो वृधे ॥

यः स॑त्रा॒हा विच॑र्षणि॒रिन्द्रं॒ तं हू॑महे व॒यम् । सह॑स्रमुष्क॒ तुवि॑नृम्ण॒ सत्प॑ते॒ भवा॑ स॒मत्सु॑ नो वृ॒धे ॥

yáḥ satrāhā́ vícarṣaṇir índraṃ táṃ hūmahe vayám | sáhasramuṣka tuvínṛmṇa sátpate bhávā samátsu no vṛ́dhe ||

He who is the all-conquering, the wide-ruling—Indra, him we call. O thousand-strong, O of mighty manhood, O lord of the true, become in our clashes our increase and growth.

यः । स॒त्रा॒ऽहा । विऽच॑र्षणिः । इन्द्र॑म् । तम् । हू॒म॒हे॒ । व॒यम् । सह॑स्रऽमुष्क । तुवि॑ऽनृम्ण । सत्ऽप॑ते । भव॑ । स॒मत्ऽसु॑ । नः॒ । वृ॒धे ॥यः । सत्राहा । विचर्षणिः । इन्द्रम् । तम् । हूमहे । वयम् । सहस्रमुष्क । तुविनृम्ण । सत्पते । भव । समत्सु । नः । वृधे ॥yaḥ | satrāhā | vi-carṣaṇiḥ | indram | tam | hūmahe | vayam | sahasra-muṣka | tuvi-nṛmṇa | sat-pate | bhava | samat-su | naḥ | vṛdhe

यःwho (he who)
यः:
सम्बन्ध/विशेष्य (इन्द्रस्य विशेषण-सम्बन्धः) तथा वाक्ये कर्तृ-सूचकः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सत्राहाslayer in battles / ever-smiting
सत्राहा:
विशेषणम् (यः/इन्द्रः) — कर्तृ-सम्बन्धः
TypeAdjective (epithet)
Rootसत्राहन् (प्रातिपदिक; सत्र + अहन्)
विचर्षणिःwide-ruling, far-seeing (mighty among men)
विचर्षणिः:
विशेषणम् (यः/इन्द्रः)
TypeAdjective (epithet)
Rootविचर्षणि (प्रातिपदिक) अथवा विचर्षणिन्
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म (हूमहे) — whom we invoke
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
तम्him
तम्:
कर्म (हूमहे) — ‘him’ (resumptive)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
हूमहेwe invoke / call
हूमहे:
क्रिया
TypeVerb
Root√हू (ह्वे) ‘आह्वाने’
वयम्we
वयम्:
कर्तृ (हूमहे) — we
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्रमुष्कthousand-strong / having a thousand powers
सहस्रमुष्क:
सम्बोधन (इन्द्रस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootसहस्र + उष्क (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः) अथवा सहस्रम् + उष्क
तुविनृम्णof great manly might
तुविनृम्ण:
सम्बोधन (इन्द्रस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootतुवि + नृम्ण (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः)
सत्पतेlord of the good / true lord
सत्पते:
सम्बोधन (इन्द्रस्य)
TypeNoun (epithet)
Rootसत् + पति (प्रातिपदिक; तत्पुरुषः)
भवbe (become)
भव:
क्रिया (आह्वान/प्रार्थना)
TypeVerb
Root√भू ‘सत्तायाम्’
समत्सुin battles / in contests
समत्सु:
अधिकरण (भव) — in battles
TypeNoun
Rootसमत्सु (प्रातिपदिक; ‘समत्स’ = battle/contest) अथवा समत्सु- (लोक.)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्ध (वृधे) — for us / of us
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम)
वृधेfor growth / for strengthening
वृधे:
सम्प्रदान (भव) — for (our) increase
TypeNoun (abstract)
Rootवृध् (प्रातिपदिक ‘वृधि/वृध’ = growth) अथवा √वृध् ‘वर्धने’ (कृदन्त-भाव)