Mantra 31
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra (hymn context) with dānastuti-style praise of patron Bṛbu in concluding verses
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
अधि बृबुः पणीनां वर्षिष्ठे मूर्धन्नस्थात् । उरुः कक्षो न गाङ्ग्यः ॥
Samhita Patha (IAST)
अधि॑ बृ॒बुः प॑णी॒नां वर्षि॑ष्ठे मू॒र्धन्न॑स्थात् । उ॒रुः कक्षो॒ न गा॒ङ्ग्यः ॥
Transliteration
ádhi bṛbúḥ paṇīnā́ṃ várṣiṣṭhe mūrdhánn asthāt | urúḥ kákṣo ná gā́ṅgyaḥ ||
Translation
Bṛbu has stood above the Paṇis on the loftiest summit. Wide is his sheltering expanse, like the broad bank of the Ganges.
Padapatha (Word Analysis)
अधि॑ । बृ॒बुः । प॒णी॒नाम् । वर्षि॑ष्ठे । मू॒र्धन् । अ॒स्था॒त् । उ॒रुः । कक्षः॑ । न । गा॒ङ्ग्यः ॥अधि । बृबुः । पणीनाम् । वर्षिष्ठे । मूर्धन् । अस्थात् । उरुः । कक्षः । न । गाङ्ग्यः ॥adhi | bṛbuḥ | paṇīnām | varṣiṣṭhe | mūrdhan | asthāt | uruḥ | kakṣaḥ | na | gāṅgyaḥ
Word by Word
अधिupon, over
अधि:
Adhikaraṇa (स्थान/अधिष्ठान सूचक)
TypeIndeclinable
Rootअधि (उपसर्ग/निपात)
बृबुःBr̥bu (a Paṇi/hostile figure)
बृबुः:
Kartā
TypeNoun (proper/name)
Rootबृबु (प्रातिपदिक; पणी-सम्बद्ध नाम)
पणीनाम्of the Paṇis
पणीनाम्:
Sambandha (genitive relation)
TypeNoun
Rootपणि (प्रातिपदिक)
वर्षिष्ठेon the highest
वर्षिष्ठे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective (superlative)
Rootवृध् → वृषन्/वर्षिष्ठ (superlative prātipadika from ‘high/strong’)
मूर्धन्on the head, at the top
मूर्धन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
अस्थात्stood, took his stand
अस्थात्:
Kriyā (verb of the clause)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
उरुःbroad, wide
उरुः:
Kartā/Viśeṣaṇa (of कक्षः)
TypeAdjective
Rootउरु (प्रातिपदिक)
कक्षःside/flank; enclosure; (fig.) expanse
कक्षः:
Kartā (nominal predicate)
TypeNoun
Rootकक्ष (प्रातिपदिक)
नlike, as
न:
(Upamā marker)
TypeIndeclinable
Rootन (निपात)
गाङ्ग्यःGaṅgā-born/connected with the Gaṅgā
गाङ्ग्यः:
Viśeṣaṇa (upamāna: qualifying implied noun, e.g., ‘(one) of the Gaṅgā’)
TypeAdjective (gentilic)
Rootगाङ्ग्य (प्रातिपदिक; ‘of/related to the Gaṅgā’)