Mantra 3
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
महीरस्य प्रणीतयः पूर्वीरुत प्रशस्तयः । नास्य क्षीयन्त ऊतयः ॥
Samhita Patha (IAST)
म॒हीर॑स्य॒ प्रणी॑तयः पू॒र्वीरु॒त प्रश॑स्तयः । नास्य॑ क्षीयन्त ऊ॒तय॑: ॥
Transliteration
mahī́r asya prá-nītayaḥ pū́rvīr utá prá-śastayaḥ | nā́sya kṣīyanta ūtáyaḥ ||
Translation
Mighty are his leadings, ancient too his high praiseworthiness; his succors do not diminish.
Padapatha (Word Analysis)
म॒हीः । अ॒स्य॒ । प्रऽनी॑तयः । पू॒र्वीः । उ॒त । प्रऽश॑स्तयः । न । अ॒स्य॒ । क्षी॒य॒न्ते॒ । ऊ॒तयः॑ ॥महीः । अस्य । प्रनीतयः । पूर्वीः । उत । प्रशस्तयः । न । अस्य । क्षीयन्ते । ऊतयः ॥mahīḥ | asya | pra-nītayaḥ | pūrvīḥ | uta | pra-śastayaḥ | na | asya | kṣīyante | ūtayaḥ
Word by Word
महीरस्यof the great (one)
महीरस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun/Adjective (स्त्रीलिङ्ग विशेषण/संज्ञा)
Rootमहीर- (स्त्री. प्रातिपदिक; ‘मह्/महत्’ से ‘महान्’)
प्रणीतयःleadings, guidances
प्रणीतयः:
कर्तृ/विषय (subject)
TypeNoun (action/result)
Rootप्र-नी- (धातु √नी ‘नेतुम्’), क्तिन्-प्रत्यय: ‘प्रणीतिः’
पूर्वीःformer, earlier
पूर्वीः:
विशेषण (of ‘प्रणीतयः’)
TypeAdjective
Rootपूर्व- (प्रातिपदिक)
उतand, also
उत:
समुच्चय/अन्वय (connective)
TypeIndeclinable
Rootउत (निपात)
प्रशस्तयःpraises, commendations
प्रशस्तयः:
कर्तृ/विषय (co-subject)
TypeNoun (praise/commendation)
Rootप्र-शंस्- (धातु √शंस् ‘स्तोतुम्/प्रशंसितुम्’), क्तिन्: ‘प्रशस्तिः’
नnot
न:
निषेध (negation)
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध)
अस्यof him/this (one)
अस्य:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of him/it’)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक ‘अस्/इद’)
क्षीयन्तेthey diminish, fail
क्षीयन्ते:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Root√क्षि (क्षीयते) ‘क्षयम् गच्छति’
ऊतयःhelps, aids, protections
ऊतयः:
कर्तृ/विषय (subject of ‘क्षीयन्ते’)
TypeNoun
Rootऊति- (स्त्री. प्रातिपदिक; √अव्/√ऊ ‘रक्षण/सहाय’ से)