Mantra 2
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya (traditional)
Devata: Indra
Chandas: Gāyatrī (probable; requires verification)
Samhita Patha (Devanagari)
अविप्रे चिद्वयो दधदनाशुना चिदर्वता । इन्द्रो जेता हितं धनम् ॥
Samhita Patha (IAST)
अ॒वि॒प्रे चि॒द्वयो॒ दध॑दना॒शुना॑ चि॒दर्व॑ता । इन्द्रो॒ जेता॑ हि॒तं धन॑म् ॥
Transliteration
avipré cid váyo dádhad anā́śunā cid árvātā | índro jétā hitáṃ dhánam ||
Translation
Even to the unillumined he gives increase; even by the non-offerer’s steed—Indra is the winner of the destined wealth.
Padapatha (Word Analysis)
अ॒वि॒प्रे । चि॒त् । वयः॑ । दध॑त् । अ॒ना॒शुना॑ । चि॒त् । अर्व॑ता । इन्द्रः॑ । जेता॑ । हि॒तम् । धन॑म् ॥अविप्रे । चित् । वयः । दधत् । अनाशुना । चित् । अर्वता । इन्द्रः । जेता । हितम् । धनम् ॥avipre | cit | vayaḥ | dadhat | anāśunā | cit | arvatā | indraḥ | jetā | hitam | dhanam
Word by Word
अविप्रेeven in an un-inspired/unsage (person)
अविप्रे:
अधिकारण
TypeAdjective (used substantively)
Rootअ-विप्र (प्रातिपदिक; वि√प्र/विप्र ‘प्रेरित/कवि/ऋषि’ से; यहाँ ‘विप्र’ = ‘प्रेरित/कुशल’)
चित्even, indeed
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
वयःstrength, vigor
वयः:
कर्म (दधत् के साथ) / अथवा कर्म-भाव
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing, bestowing
दधत्:
कर्ता (इन्द्रः का विशेषण/सहचर)
TypeVerb (participle)
Root√धा (दधाति)
अनाशुनाwith a not-swift (one), even with a slow (steed)
अनाशुना:
करण (अर्वता के साथ साधन-विशेषण)
TypeAdjective (instrumental qualifier)
Rootअ-नाशु (प्रातिपदिक; नाशु ‘शीघ्र/तत्पर’ से नकार)
चित्even
चित्:
—
TypeIndeclinable
Rootचित् (निपात)
अर्वताwith a steed, by means of a horse
अर्वता:
करण
TypeNoun
Rootअर्वत् (प्रातिपदिक)
इन्द्रःIndra
इन्द्रः:
कर्ता
TypeNoun (proper)
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
जेताthe conqueror, winner
जेता:
कर्ता (इन्द्रः का विधेय/विशेषण)
TypeNoun/Agent noun
Root√जि (जयति) → जेतृ (प्रातिपदिक)
हितम्set/appointed, destined
हितम्:
कर्म (धनम् का विशेषण)
TypeAdjective (past participle)
Root√धा (हित ‘स्थापित/निहित’)
धनम्wealth, prize
धनम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधन (प्रातिपदिक)