Mantra 29
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya
Devata: Indra (implicitly; hymn context)
Chandas: Triṣṭubh (probable)
Samhita Patha (Devanagari)
पुरूतमं पुरूणां स्तोतॄणां विवाचि । वाजेभिर्वाजयताम् ॥
Samhita Patha (IAST)
पु॒रू॒तमं॑ पुरू॒णां स्तो॑तॄ॒णां विवा॑चि । वाजे॑भिर्वाजय॒ताम् ॥
Transliteration
purūtámaṃ purūṇā́ṃ stotṝṇā́ṃ vívāci | vājébhiḥ vājayatā́m ||
Translation
Most abundant among the many who praise, let him be made manifest in wide utterance; by the plenitudes of force let them win yet more plenitude.
Padapatha (Word Analysis)
पु॒रु॒ऽतम॑म् । पु॒रू॒णाम् । स्तो॒तॄ॒णाम् । विऽवा॑चि । वाजे॑भिः । वा॒ज॒ऽय॒ताम् ॥पुरुतमम् । पुरूणाम् । स्तोतॄणाम् । विवाचि । वाजेभिः । वाजयताम् ॥puru-tamam | purūṇām | stotṝṇām | vi-vāci | vājebhiḥ | vāja-yatām
Word by Word
पुरूतमम्the most abundant / the very bountiful (one)
पुरूतमम्:
Karma (स्तुत्य-वस्तु/विशेष्य-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपुरु- (प्रातिपदिक) + -तम (तमप्-प्रत्यय, superlative)
पुरूणाम्of many / of the many
पुरूणाम्:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of many’)
TypeAdjective (used substantively)
Rootपुरु- (प्रातिपदिक)
स्तोतॄणाम्of the praisers / worshippers
स्तोतॄणाम्:
सम्बन्ध (Genitive: ‘of praisers’)
TypeNoun
Root√स्तु (स्तवने) → स्तोतृ (कर्तरि तृच्-कृदन्त, agent noun)
विवाचिfar-famed / widely spoken of
विवाचि:
विशेषण (epithet of the praised one)
TypeAdjective (epithet)
Rootवि-√वच् (वचने) → विवाचि (कृदन्त/विशेषण-रूप; ‘विवाचिन्’ इत्यस्य पद-रूपम्, RV-प्रयोगः)
वाजेभिःwith prizes / with powers (vājá-s)
वाजेभिः:
Karaṇa (instrument: ‘with prizes/strengths’)
TypeNoun
Rootवाज- (प्रातिपदिक)
वाजयताम्let them cause to win / let them bestow prizes
वाजयताम्:
क्रिया (विधेय; ‘let them make (him/us) win / let them bestow prizes’)
TypeVerb
Root√वाजय् (वाजयति, ‘to make win/strengthen, to bestow prizes’)