Mantra 20
Sukta 6.45
Rishi: Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition
Devata: Indra
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
स हि विश्वानि पार्थिवाँ एको वसूनि पत्यते । गिर्वणस्तमो अध्रिगुः ॥
Samhita Patha (IAST)
स हि विश्वा॑नि॒ पार्थि॑वाँ॒ एको॒ वसू॑नि॒ पत्य॑ते । गिर्व॑णस्तमो॒ अध्रि॑गुः ॥
Transliteration
sá hí víśvāni pārthivā́ṃ éko vásūni pátyate | gírvāṇastamo ádhri-guḥ ||
Translation
For he alone rules over all the earthly riches; most beloved of the singers of the Word, unshaken in his grasp, he holds mastery.
Padapatha (Word Analysis)
सः । हि । विश्वा॑नि । पार्थि॑वा । एकः॑ । वसू॑नि । पत्य॑ते । गिर्व॑णःऽतमः । अध्रि॑ऽगुः ॥सः । हि । विश्वानि । पार्थिवा । एकः । वसूनि । पत्यते । गिर्वणःतमः । अध्रिगुः ॥saḥ | hi | viśvāni | pārthivā | ekaḥ | vasūni | patyate | girvaṇaḥ-tamaḥ | adhri-guḥ
Word by Word
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → स
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात) अव्यय
विश्वानिall (things)
विश्वानि:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व (सर्व)
पार्थिवान्earthly, terrestrial
पार्थिवान्:
कर्म (विश्वानि इति विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootपार्थिव (पृथिवी-सम्बन्धी) प्रत्ययान्त-प्रातिपदिक
एकःalone, one
एकः:
कर्तृ (सः इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective (used substantively)
Rootएक
वसूनिgoods, riches
वसूनि:
कर्म
TypeNoun
Rootवसु
पत्यतेis lord of, rules
पत्यते:
क्रिया
TypeVerb
Rootपत् (पतॢँ गतौ/पालने) → ‘to be lord/master’ (आत्मनेपदम्)
गिर्वणस्तमःmost praised / best of those who accept hymns
गिर्वणस्तमः:
कर्तृ-विशेषणम् (सः इत्यस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootगिर्वणस् + तमप् (तम) (प्रातिपदिक: ‘praise-accepting’)
अध्रिगुःunyielding/steadfast (epithet)
अध्रिगुः:
कर्तृ-विशेषणम् (सः इत्यस्य)
TypeAdjective (epithet)
Rootअध्रि-गु (बहुव्रीहि/उपपद-समास; ‘अध्रि’ = firm/unyielding; ‘गु’ = going/impelling?)